H ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών υψηλής ταχύτητας στην ΕΕ – Μέρος δεύτερο: η πολιτική διαδικασία

10 Ιον.

Αναδημοσίυεση από τη Λεύγα #13 (Φεβρουάριος)

HFT..cartoon
Στο πρώτο μέρος του άρθρου (λεύγα 12) είδαμε τα διαφορετικά στάδια της απελευθέρωσης των χρηματαγορών στην Ευρώπη από τη δεκαετία του ’70, τη χρησιμότητα της απελευθέρωσης αυτής για τους κατόχους συγκεντρωμένου κεφαλαίου και τις βασικές ομάδες συμφερόντων που επηρεάζουν την ευρωπαϊκή νομοθεσία στον τομέα αυτόν. Στο δεύτερο μέρος θα δούμε πώς παρενέβησαν τα συμφέροντα αυτά στην αναθεώρηση του ρυθμιστικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (MiFID II), που συμφωνήθηκε στις 14 Ιανουαρίου, και κατάφεραν να ακυρώσουν ακόμα και τις πιο ασήμαντες μεταρρυθμίσεις. Στο εσωτερικό του οικοδομήματος της ΕΕ, είναι πολιτικά αδύνατη η αμφισβήτηση της κοινωνικής χρησιμότητας των συναλλαγών υψηλής ταχύτητας.

Η 6η Μαΐου 2010 ήταν μία από τις κορυφαίες στιγμές πανικού της Ευρωζώνης με επίκεντρο την ελληνική κρίση χρέους. Την επομένη μιας γιγαντιαίας αλλά και επεισοδιακής διαδήλωσης στην Αθήνα, η δυσπιστία για τη δυνατότητα επιβολής των προγραμμάτων λιτότητας βασίλευε. Το ευρώ έπεφτε ραγδαία και μαζί του και η αξία των κρατικών ομολόγων, όχι μόνο των ευρωπαϊκών, αλλά και των αμερικανικών. Μέσα σε αυτή την κατάσταση, τα αλγοριθμικά συστήματα των μεγαλοεπενδυτών στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης (NYSE) άρχισαν να δίνουν μαζικές εντολές πωλήσεων, προκαλώντας έτσι πτώση του δείκτη DowJones κατά 9,2% μέσα σε δέκα λεπτά. Επρόκειτο για τη μεγαλύτερη πτώση σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα στην ιστορία και έμεινε γνώστη ως «flash-crash». Το επεισόδιο αυτό ήταν ένα μόνο παράδειγμα από μια σειρά αποφάσεις και δυσλειτουργίες των πληροφοριακών συστημάτων συναλλαγών υψηλής συχνότητας που απείλησαν τη σταθερότητα ολόκληρου του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Άλλο παράδειγμα ήταν η 22 η Αυγούστου 2013, όταν στη μέση της ημέρας συναλλαγών στο Nasdaq (το άλλο μεγάλο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης), έγινε αντιληπτό ότι οι προσφορές αγορών είχαν σταματήσει να καταγράφονται στο κεντρικό λογισμικό. Για τρεις ώρες οι συναλλαγές βασικά σταμάτησαν (http://www.lemonde.fr/argent/article/2013/08/23/les-cotations-sur-le-nasdaq-suspendues-3-heures-jeudi_3465317_1657007.html). Μετά από λίγο καιρό, εντοπίστηκε πως το πρόβλημα οφειλόταν στο ότι το πληροφοριακό σύστημα του Nasdaq που διαχειριζόταν τις συνδέσεις με τα άλλα χρηματιστήρια είχε καταρρεύσει, εξαιτίας μια επίθεσης 26 χιλιάδων εντολών ανά δευτερόλεπτο και θύρα, που στάλθηκαν από το NYSE. Σε μια κανονική μέρα του Αυγούστου, το NYSE δεν έστελνε πάνω από χίλιες εντολές ανά δευτερόλεπτο και θύρα. Επρόκειτο λοιπόν ξεκάθαρα για μια επιχείρηση αποσταθεροποίησης του ανταγωνιστή του NYSE. To Nasdaq αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι το λογισμικό του ήταν ανεπαρκές, αφού δεν μπορούσε να διαχειριστεί μια ασυνήθιστηροή εντολών (http://www.lemonde.fr/economie/article/2013/08/30/un-logiciel-defaillant-a-l-origine-de-la-panne-du-nasdaq_3469012_3234.html). Το επεισόδιο αυτό δείχνει τις συνέπειες του σκληρού ανταγωνισμού ανάμεσα στα διαφορετικά χρηματιστήρια και τις άλλες πλατφόρμες συναλλαγών για την προσέλκυση επενδυτών.

Πέρα λοιπόν από τη γενικότερη οικονομική κρίση, οι διάφορες περιπτώσεις κραχ και βλαβών στα αλγοριθμικά συστήματα (1) παρακίνησαν την Κομισιόν να ξεκινήσει μια «δημόσια συζήτηση» σχετικά με τους ενδεχόμενους περιορισμούς που θα έπρεπε να επιβληθούν στις συναλλαγές υψηλής ταχύτητας (βλ. ερωτήματα 13-20 στο http://ec.europa.eu/internal_market/consultations/docs/2010/mifid/consultation_paper_en.pdf).

Δεν επρόκειτο για μια αμφισβήτηση του μοντέλου λειτουργίας των χρηματαγορών, αλλά για εξέταση της χρησιμότητας κάποιων μέτρων πρόνοιας. Θα έπρεπε για παράδειγμα να υπάρχουν κάποιοι «διακόπτες» που να σταματούν αυτόματα τις συναλλαγές όταν εντοπίζεται μια εντολή που συνιστά κίνδυνο για τη σταθερότητα της πλατφόρμας συναλλαγών; Θα έπρεπε να υπάρχει μία ελάχιστη περίοδος ισχύος των εντολών (π.χ. 500 χιλιοστά του δευτερολέπτου), κατά τη διάρκεια της οποίας να απαγορεύεται η τροποποίηση ή ακύρωση των εντολών, έτσι ώστε να επιβραδυνθούν κάπως οι συναλλαγές; Έστω και τέτοια ρυθμιστικά μέτρα έρχονταν σε σύγκρουση με τα συμφέροντα των «θεσμικών» επενδυτών και όσων κατέχουν πλατφόρμες συναλλαγών, οι οποίοι επωφελούνται πλήρως από το χαλαρό πλαίσιο που καθιέρωσε η οδηγία MiFID I, που υιοθετήθηκε το 2004 και τέθηκε σε εφαρμογή το 2007.

«Διακόπτες ασφαλείας; Εντάξει, άλλα λίγο»

Καμία σχεδόν ομάδα συμφερόντων από αυτές που συμμετείχαν στον διάλογο που άνοιξε η Κομισιόν δεν τόλμησε να αντιταχθεί ανοιχτά στην εισαγωγή στη νομοθεσία της υποχρέωσης των χρηματιστηρίων να μπορούν να διακόπτουν προσωρινά την αγοραπωλησία ενός χρηματοοικονομικού προϊόντος (μετοχής, future ή swap) σε περίπτωση έντονης διακύμανσης της τιμής του. Χωρίς αμφιβολία, αυτό οφείλεται στο ότι πολλά χρηματιστήρια είχαν ήδη εισαγάγει τέτοιους μηχανισμούς με δική τους πρωτοβουλία, όπως π.χ. το London Stock Exchange (LSE) του Λονδίνου και η Deutsche Börse της Φραγκφούρτης. Τα διάφορα λόμπι όμως συγκρούστηκαν σχετικά με το ποιο μοντέλο θα ακολουθούσε η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Μόνο, το ιαπωνικο-αμερικανικό Chi-X Europe εναντιώθηκε ανοιχτά σε οποιαδήποτε νομική υποχρέωση για ύπαρξη «διακοπτών».

Η Deutsche Börse πρόβαλε το δικό της μοντέλο «διακόπτη», σύμφωνα με το οποίο οι συναλλασσόμενοι θα είχαν, κατά τη διάρκεια της διακοπής, την επιλογή είτε να τροποποιήσουν την τιμή είτε να ακυρώσουν τελείως την εντολή συναλλαγής. Ήταν υπέρ της ύπαρξης συγκεκριμένων σταθερών ορίων. Το βρετανικό LSE, από την άλλη προτιμά μεταβλητά ή αλλιώς «δυναμικά» όρια, που αλλάζουν ανάλογα με τις συνθήκες. Λόμπι όπως η Association of Financial Markets in Europe (AFME) που εκπροσωπεί τις μεγάλες επενδυτικές τράπεζες και άλλους θεσμικούς ενδιάμεσους ή η Futures and Options Association (FOA), που εκπροσωπεί τόσο τράπεζες όσο και ενεργειακές εταιρείες, υποστήριξαν ένα μοντέλο πιο κοντά σε αυτό του LSE. Η πανίσχυρη αλλά και εμπλεκόμενη σε διάφορα σκάνδαλα JP Morgan (http://www.usatoday.com/story/opinion/2013/10/22/jpmorgan-chase-13-billion-settlement-london-whale-editorials-debates/3157049/) πρότεινε οι διακόπτες να καθορίζονται με βάση τη φύση του κάθε προϊόντος (και όχι κάθε κατηγορίας προϊόντων), αλλά και το προφίλ του κάθε επενδυτή που συναλλάσσεται. Μόνο το χρηματιστήριο NYSE-Euronext ζήτησε να επιβληθούν οι ίδιοι ακριβώς κανόνες για όλες τις πλατφόρμες συναλλαγών, λέγοντας ότι οποιαδήποτε παρέκκλιση θα οδηγήσει σε κραχ παρόμοια με αυτό που συνέβη το 2010 στο μητρικό του χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Στη νομοθετική της πρόταση, η Κομισιόν έκανε τη χάρη των λόμπι που ήταν υπέρ της λιγότερο λεπτομερούς ρύθμισης, προτείνοντας μια περιορισμένη επιβολή διακοπτών στο εσωτερικκάθε χρηματιστηρίου και καθόλου στις υπόλοιπες πλατφόρμες. Η Κομισιόν πρότεινε να υπάρχουν όρια μεγέθους και τιμών των προϊόντων, αλλά δεν διευκρίνισε πουθενά αν αυτά θα πρέπει να είναι «στατικά» ή «δυναμικά». Τη «λεπτομέρεια» αυτή την άφησε να καθοριστεί αργότερα μέσω «κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων» από την ίδια (http://goo.gl/JDe3iA).

Όταν ξεκινούσε η διαδικασία αναθεώρησης της οδηγίας MiFID, έγινε ξεκάθαρο για τις μεγαλύτερες εταιρείες που εκτελούσαν συναλλαγές σε υψηλή συχνότητα με ίδια κεφάλαια (IMC, Optiver, Flow Traders κ.ά.) ότι τους χρειαζόταν μια ξεχωριστή λομπίστικη οντότητα για την ΕΕ. Απέκτησαν έτσι το 2011 σχετική αυτονομία από τη βασικά αμερικανική Futures Industry Association, δημιουργώντας την European Principal Trader Association. Σχετικά με τους «διακόπτες» συναλλαγών υποστήριξαν τη νομοθετική πρόταση της Κομισιόν (Τοποθέτηση FIA-EPTA για την αναθεώρηση της MiFID, Μάιος 2012).

Η συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Η πρόταση της Κομισιόν υπεβλήθη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που κάνει τροπολογίες και στη συνέχεια τις διαπραγματεύεται με το Συμβούλιο των υπουργών για να προκύψει η τελική αναθεωρημένη οδηγία. Οι τροπολογίες που κατατέθηκαν από τους ευρωβουλευτές μάς επιτρέπουν να σκιαγραφήσουμε τις διαφορετικές πολιτικοοικονομικές συμμαχίες που συγκροτήθηκαν ανάμεσα σε κλάδους της χρηματοπιστωτικής βιομηχανίας, κόμματα και τμήματα της γραφειοκρατίας.

Η θέση του NYSE-Euronext, π.χ., για αυστηρή οριζόντια ρύθμιση στηρίχτηκε από το Πράσινους και τους Σοσιαλδημοκράτες. Στο αντίθετο «άκρο» και στο πλευρό του London Stock Exchange βρέθηκαν η ξεχωριστή πολιτική ομάδα που συγκροτούν οι Βρετανοί συντηρητικοί μαζί με Ανατολικο-ευρωπαίους δεξιούς αντιφεντεραλιστές (ECR). Στο ίδιο στρατόπεδο με το ECR ήταν και η πολιτική ομάδα των φιλελευθέρων (ALDE). Ο Σουηδός φιλελεύθερος Όλε Σμιτ φιλοξένησε –δύο μέρες πριν τη λήξη της διορίας για την υποβολή τροπολογιών– δημόσια ακρόαση στο Κοινοβούλιο με τα δύο βασικά λόμπι επενδυτών υψηλής συχνότητας, τη FOA και τη FIA-EPTA (http://goo.gl/tmHlwe). Το μπλοκ αυτό προσπάθησε να σχετικοποιήσει όσο γινόταν την εφαρμογή των διακοπτών, καταθέτοντας ως τροπολογία την ιδέα της JP Morgan να εξετάζεται για κάθε διακοπή χωριστά η φύση του κάθε προϊόντος και το προφίλ του κάθε επενδυτή.

Εισηγητής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την αναθεώρηση της MiFID ορίστηκε ο Βαυαρός χριστιανοδημοκράτης Μάρκους Φέρμπερ, ο οποίος έπαιξε το ρόλο του «βάλτου» (του κέντρου) στη συζήτηση. Τάχθηκε κατά της αυτόματης διακοπής σε όλα τα χρηματιστήρια, αν ένας διακόπτης ενεργοποιηθεί σε ένα από αυτά, και υπέρ της απλής ενημέρωσής τους. Αρχικά, δέχθηκε ότι για την ενεργοποίηση πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η φύση του προϊόντος, αλλά όχι του επενδυτή. Στο βρετανικό μοντέλο, ο διακόπτης ενεργοποιείται πιο δύσκολα, αλλά αν ενεργοποιηθεί, είναι βέβαιη η ακύρωση της εντολής και δεν είναι δυνατή η τροποποίησή της, όπως στο χρηματιστήριο της Φραγκφούρτης (Deutche Börse).

Τελικά βρέθηκε ένας συμβιβασμός ανάμεσα στους Γερμανούς «ordoliberals» και τους Βρετανούς, Σουηδούς κ.λπ. «υπερφιλελεύθερους»: οι πρώτοι δέχτηκαν να λαμβάνεται υπόψη και το προφίλ των εμπλεκόμενων επενδυτών κατά τον σχεδιασμό του διακόπτη συναλλαγών, κι οι δεύτεροι να κρατηθεί ανοιχτή η δυνατότητα τροποποίησης των συναλλαγών που έχουν διακοπεί. Ο συμβιβασμός αυτός και η συμμαχία ανάμεσα στα δύο αυτά μπλοκ (Deutsche Börse, Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα από τη μία, και London Stock Excange, Βρετανοί συντηρητικοί, Φιλελεύθεροι από την άλλη) επικράτησε κατά κράτος κάθε πιο «κεϋνσιανής» πρότασης από Πράσινους, Σοσιαλδημοκράτες και NYSE-Euronext. Έτσι λοιπόν διακόπτες δεν θα υπάρχουν στις εναλλακτικές πλατφόρμες συναλλαγών, αλλά μόνο στα χρηματιστήρια. Θα ενεργοποιούνται μόνο στο εσωτερικό τους και τα υπόλοιπα χρηματιστήρια απλώς θα ενημερώνονται για την ενεργοποίηση.

Το φθινόπωρο του 2013, άρχισε ο «τρίλογος» ανάμεσα στο Συμβούλιο των υπουργών, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Κομισιόν σε ρόλο «τεχνικού συμβούλου» για να οριστικοποιηθεί το τελικό κείμενο. Στο ζήτημα των διακοπτών δεν υπήρξε κάποια διαφορά ουσίας. Ο συμβιβασμός που είχε επιτευχθεί στο Κοινοβούλιο εξέφραζε τους συσχετισμούς και στο Συμβούλιο. Τo χρηματιστήριο δύο ταχυτήτων διατηρείται Κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης της Κομισιόν, όλα τα χρηματιστήρια, οι τράπεζες και οι επενδυτικές εταιρείες εξέφρασαν την πλήρη αντίθεσή τους στην ιδέα να θεσπιστεί μια ελάχιστη χρονική περίοδος μέσα στην οποία δεν θα μπορούν οι διάφοροι επενδυτές να ακυρώνουν ή να τροποποιούν τις εντολές αγοράς ή πώλησης που αποστέλλουν. Για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει, στο χρηματιστήριο NYSE-Euronext, για παράδειγμα, μόνο το 1% με 5% των εντολών που αποστέλλονται εκτελούνται τελικά και υπάρχουν εντολές που έχουν χρόνο ζωής μόλις 25 μικροδευτερόλεπτα. Με τον τρόπο αυτό οι επενδυτές που κατέχουν συστήματα υψηλής συχνότητας μεταβάλλουν τις τιμές δημιουργώντας «ψευδή» προσφορά και ζήτηση, έτσι ώστε να πραγματοποιήσουν τις συναλλαγές που θέλουν σε ευνοϊκότερες για αυτούς τιμές. Οι υπόλοιποι επενδυτές που συναλλάσσονται σε χαμηλή συχνότητα βρίσκονται έτσι σε κατάσταση δομικού μειονεκτήματος, αφού οι αποφάσεις τους σχετικά με το τι θα αγοράσουν και τι θα πουλήσουν παίρνονται στη βάση τιμών που θα έχουν ήδη αλλάξει τη στιγμή της εκτέλεσής τους.

Η Κομισιόν, αφού ρώτησε τα λόμπι κι αυτά απάντησαν αρνητικά, δεν συμπεριέλαβε την ελάχιστη περίοδο ισχύος στη νομοθετική της πρόταση. Ο εισηγητής όμως του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο Βαυαρός χριστιανοδημοκράτης Μάρκους Φέρμπερ, επανέφερε την ιδέα, προτείνοντας συγκεκριμένα μια ελάχιστη περίοδο 500 χιλιοδευτερολέπτων τον Μάρτιο του 2012 (http://goo.gl/S54f1F). Η συζήτηση σχετικά με το «flash crash» του 2010 παρέμενε ζωντανή στον Τύπο και οι Γερμανοί διαφήμιζαν το μοντέλο τους ως έναν «καπιταλισμό με τάξη», σε αντίθεση με τον αγγλοσαξονικό «καζινοκαπιταλισμό». Το σκεπτικό του μέτρου ήταν ότι έτσι θα μειωνόταν αισθητά η ταχύτητα των συναλλαγών και θα μετριαζόταν η ανεξέλεγκτη φύση τους, όπως και το σκανδαλώδες πλεονέκτημα των μεγάλων επενδυτών. Κάποια λόμπι αντέτειναν ότι το μέτρο απλώς θα μετακυλούσε τις ταχύτητες φωτός στο δεύτερο μισό του δευτερολέπτου. Το σίγουρο είναι ότι το κόστος για τις μεγάλες επενδυτικές εταιρείες και τράπεζες, όσο και για τις εταιρείες που εμπορεύονται με δικά τους κεφάλαια και εκτελούν τις περισσότερες συναλλαγές υψηλής ταχύτητας (FIA-EPTA), θα ήταν τεράστιο. Η ιδέα του Φέρμπερ βρήκε ανταπόκριση στην ευρωβουλή στους Σοσιαλδημοκράτες, τους Πράσινους και την Ενωμένη Αριστερά (GUE/NGL). Από την άλλη πλευρά, οι Βρετανοί συντηρητικοί και η πολιτική ομάδα των φιλελεύθερων δεν κατέθεσαν τροπολογίες, αλλά δούλεψε ενάντια σε κάθε καθιέρωση ελάχιστης περιόδου, με τον Σουηδό Όλε Σμιτ ως επικεφαλής της καμπάνιας (http://goo.gl/6h2RQD).

Καθώς όμως Λαϊκό Κόμμα και Σοσιαλδημοκράτες, μαζί με τους Πράσινους και την Ενωμένη Αριστερά, έχουν άνετη πλειοψηφία, τα 500 χιλιοδευτερόλεπτα ως ελάχιστη περίοδος για τα χρηματιστήρια εγκρίθηκαν ως η επίσημη θέση του Κοινοβουλίου. Για να ισχύσει το μέτρο, έπρεπε να πειστεί και το Συμβούλιο των υπουργών, το οποίο τον Ιούνιο του 2013 τοποθετήθηκε επίσημα υπέρ της αναθεώρησης της MiFID. Ήταν ρητά εναντίον κάθε ελάχιστης περιόδου, κυρίως εξαιτίας της επιμονής του Ηνωμένου Βασιλείου. Ο Φέρμπερ, αφού είχε για πάνω από ένα χρόνο κάνει το λιοντάρι ενάντια στο «χρηματοπιστωτικό χάος», κραδαίνοντας την τροπολογία του σαν σημαία, μόλις ανακοινώθηκε η θέση του Συμβουλίου, τα μάζεψε λέγοντας δημόσια ότι δεν θα επιμείνει στο μέτρο κατά τη διαπραγμάτευση με το Συμβούλιο, πριν ακόμα διαβουλευτεί με τις άλλες πολιτικές ομάδες που το είχαν στηρίξει (http://goo.gl/aIoeUV). Τον Ιούλιο του 2013 η Ομοσπονδία Ευρωπαϊκών Τραπεζών έστειλε επιστολή στους ευρωβουλευτές, ζητώντας τους επίσης να μην επιμείνουν (http://goo.gl/UjqlIh).Έτσι το πολυδιαφημισμένο αυτό μέτρο πετάχτηκε στον κάλαθο των αχρήστων.

Τα μόνα μέτρα της οδηγίας MiFID 2 με τα οποία οι ευρωβουλευτές ελπίζουν να μειώσουν κάπως την ταχύτητα των αλγοριθμικών συναλλαγών είναι η υποχρέωση των χρηματιστηρίων να επιβάλλουν αυξημένα τέλη στις εταιρείες που έχουν μεγαλύτερο ποσοστό ακυρωμένων εντολών, καθώς και ένας υποτιθέμενος προέλεγχος από τα χρηματιστήρια των λογισμικών αλγορίθμων κάθε επενδυτικής εταιρείας και των στρατηγικών που υπηρετούν.

Τρία χρόνια πολιτικών διεργασιών για να μην αλλάξει τίποτα

Στις 14.1.2014, μετά από μια τελική διαπραγματευτική συνάντηση επτάμιση ωρών, το Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ κατέληξαν σε μια τελική συμφωνία για την αναθεώρηση της οδηγίας MiFID. Στις επίσημες ανακοινώσεις τους, οι ευρωβουλευτές διαφόρων κομμάτων προσπάθησαν να παρουσιάσουν τη συμφωνία αυτή ως μια αποφασιστική αλλαγή στον τρόπο που λειτουργούν οι αγορές. Κάποιοι μάλιστα έσπευσαν να διαβεβαιώσουν ότι «η κερδοσκοπία πάνω στην πείνα τερματίστηκε οριστικά» και ότι αυτό «αποδεικνύει πως η ευρωπαϊκή δημοκρατία λειτουργεί»! Η πραγματικότητα είναι όμως ότι μόλις και μετά βίας καταφέρνει η ΕΕ να ισχυριστεί ότι συμμορφώνεται με το διεθνές πλαίσιο που συμφωνήθηκε με τους Αμερικανούς το 2009 στο G20 του Πίτσμπουργκ. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη εντάξει στη νομοθεσία τους το πλαίσιο αυτό, ενώ η ρύθμιση στην ΕΕ παραμένει σαφώς χαλαρότερη.

Οι αλλαγές που συντελούνται αφορούν περισσότερο τη νομική αποτύπωση πρακτικών που είχαν ήδη διαμορφωθεί από τις αγορές. Το μόνο σχεδόν λόμπι που δεν είναι ικανοποιημένο από το τελικό νομοθετικό κείμενο είναι οι εταιρείες εμπορίας χρηματοπιστωτικών παραγώγων στη βάση μεταλλευτικών πρώτων υλών: παραπονιούνται γιατί δεν συμπεριλήφθηκαν στην εξαίρεση από την υποχρέωση να εμπορεύονται μέσα στις αναγνωρισμένες πλατφόρμες, όπως έγινε για το φυσικό αέριο και τον ηλεκτρισμό. Η ειρωνεία είναι ότι, ενώ ο διακηρυγμένος σκοπός της αναθεώρησης της νομοθεσίας ήταν η αντιστοίχισή της με τις ταχύτατες τεχνολογικές εξελίξεις, ο χρόνος εφαρμογής της τοποθετείται στο 2016. Η τεχνολογική εξέλιξη ίσως να έχει όμως μέχρι τότε «ξεπεράσει τη νομοθεσία».

Το κυριότερο είναι αυτό που είπαμε στην αρχή: η νέα νομοθεσία εξακολουθεί να στηρίζεται στις διαψευσμένες πλέον υποθέσεις των αρχών της δεκαετίας του 2000, σχετικά με την ευεργετική επίδραση που θα είχε η χρηματοπιστωτική απελευθέρωση στην οικονομία. Η όλο και γρηγορότερη περιστροφή του κεφαλαίου θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται ως τρόπος διατήρησης της κερδοφορίας σε συνθήκες κρίσης του συστήματος παραγωγής. Καμιά σημασία δεν δίνεται στο ότι οι συνέπειες του τρόπου λειτουργίας της χρηματοπιστωτικής σφαίρας γίνονται όλο και πιο αισθητές στην καθημερινότητα των λαών: από την άνοδο των τιμών σε τρόφιμα και καύσιμα μέχρι την εξάρτηση των κυβερνήσεων από ένα υπέρογκο κόστος δανεισμού, που οδηγεί σε βάρβαρες επιλογές κοινωνικής κατεδάφισης.

Παρά τις αποτυχίες αυτές, οι πολιτικές δυνάμεις στο εσωτερικό του θεσμικού οικοδομήματος της ΕΕ αδυνατούν να θέσουν τα θεμελιώδη ερωτήματα σχετικά με τις χρηματοπιστωτικές αγορές. Στην καλύτερη περίπτωση, θεωρούν ότι πρέπει να κλείσουν κάποιες «τρύπες» στο ρυθμιστικό πλαίσιο, ώστε να «επιστρέψουν οι αγορές σε μια αποτελεσματική λειτουργία προς όφελος ολόκληρης της οικονομίας και της κοινωνίας». Αυτό όμως που μετράει για τους κατόχους συγκεντρωμένων ποσοτήτων κεφαλαίου, οι οποίοι είναι και οι πραγματικοί κύριοι των χρηματοπιστωτικών αγορών, είναι η μεγιστοποίηση των κερδών μέσα από την επιτάχυνση της εναλλαγής των χρηματικών μορφών των εμπορευμάτων, την ένταση της εκμετάλλευσης εργασίας και φύσης, και την επέκταση της εμπορευματικής σφαίρας. Η κεφαλαιακή ισχύς που συγκεντρώνεται στη χρηματοπιστωτική σφαίρα χρησιμοποιείται στην υλική σφαίρα για την απόσπαση ολοένα και περισσότερων υποδομών και ανθρώπινων δραστηριοτήτων που παρέμεναν μέχρι πρόσφατα εκτός της εμπορευματικής σφαίρας.

Οι συζητήσεις στις Βρυξέλλες δεν παίρνουν ποτέ υπόψη τους το ότι οι συναλλαγές υψηλής ταχύτητας δεν είναι παρά ένα νέος τρόπος να λειτουργήσει η σύγχρονη χρηματοπιστωτική σφαίρα που διαμορφώθηκε τον 19ο αιώνα για να υπερνικηθεί η σχετική ακινησία του κεφαλαίου, που έπρεπε τότε να επενδυθεί πιο άμεσα σε εργασία ή μηχανές και εγκαταστάσεις. Στη σφαίρα αυτή δεν είναι δυνατό να διαχωριστούν σαφώς οι λειτουργίες της επενδυτικής ασφάλισης από αυτές της κερδοσκοπίας, όπως διατείνονται πολλοί εκπρόσωποι της ΕΕ. Ο λόγος ύπαρξης της χρηματοπιστωτικής σφαίρας είναι ακριβώς ότι επιτρέπει στους κεφαλαιούχους να απελευθερωθούν από τέτοιου τύπου έγνοιες: επιτρέπει στα λεφτά τους να γεννούν πάντα κι άλλα λεφτά, ανεξαρτήτως συνθηκών.

Πάμπολλες κοινωνικές ανωμαλίες γεννιούνται λόγω της άρνησης να εξεταστεί από πολιτική σκοπιά αυτό το υπόβαθρο. Οι καλύτεροι προγραμματιστές του κόσμου π.χ. προσπαθούν να επιταχύνουν όλο και περισσότερο τις αλγοριθμικές συναλλαγές, παρόλο που αυτές προκαλούν κοινωνικές καταστροφές. Οι τράπεζες παραμένουν υπό την κυριότητα και την κυριαρχία των ιδιωτών κεφαλαιούχων, παρότι έχουν σωθεί από το δημόσιο ταμείο. Παραμένουν ο πυλώνας ενός χρηματοπιστωτικού συστήματος που λειτουργεί αποκλειστικά και μόνο για τους ίδιους τους κεφαλαιούχους, σε μια ταχύτητα που μπορούν να παρακολουθήσουν μόνο οι ίδιοι. Επίσης, σε αντίθεση με αυτό που συμβαίνει στην υλική αγορά, στη χρηματοπιστωτική όσο πιο μεγάλα είναι τα ποσά τόσο πιο πολύ δικαιολογείται διενέργεια της συναλλαγής εκτός κάθε οργανωμένης
πλατφόρμας και κανόνων διαφάνειας.

Όλα αυτά τα φαινόμενα νομιμοποιούν το ερώτημα: μήπως θα έπρεπε τα προβλήματα της αναπαραγωγής του συγκεντρωμένου κεφαλαίου να πάψουν να αντιμετωπίζονται ως προβλήματα αναπαραγωγής ολόκληρης της κοινωνίας; Διότι βλέπουμε ότι η αναπαραγωγή του κεφαλαίου γίνεται όλο και περισσότερο εις βάρος της κοινωνίας. Θα μπορούσαμε λοιπόν να εξασφαλίσουμε την αναπαραγωγή και πρόοδο της κοινωνίας, καταργώντας την ιδιωτική ιδιοκτησία του κεφαλαίου, δηλαδή της συσσωρευμένης κοινωνικής εργασίας.

Η ίδια η πολιτική διαδικασία με την οποία ρυθμίζονται σήμερα τα ζητήματα αυτά είναι ενδεικτική του προβλήματος. Η κατανομή των κοινωνικών πόρων αποφασίζεται στα χρηματιστήρια και τους άλλους τόπους συναλλαγών στη βάση των συλλογικών πεποιθήσεων που διαμορφώνουν οι κάτοχοι συγκεντρωμένου κεφαλαίου κατά τη διάρκεια του μεταξύ τους μιμητικού παιχνιδιού. Το πολιτικό εποικοδόμημα συζητά επί τρία χρόνια τους κανόνες που θα πλαισιώσουν το παιχνίδι αυτό. Ενώ, αντίθετα, θα μπορούσε η κοινωνία συγκροτημένη σε πολιτικό σώμα να συζητά κατευθείαν και ορθολογικά την ίδια την κατανομή των πόρων, αφού φυσικά έχει εξασφαλίσει την κοινωνική ιδιοκτησία του μεγαλύτερου τουλάχιστον μέρους του συγκεντρωμένου κεφαλαίου.

Αυτό που προσπαθεί να κάνει το εποικοδόμημα της ΕΕ είναι να δώσει την επίφαση της σοφίας σε ένα εντελώς τρελό και ανεξέλεγκτο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ο Franco «Bifo» Berardi έχει δίκιο όταν παρατηρεί ότι «ο συγκεκριμένος πλούτος των Ευρωπαίων χάνεται στη μαύρη τρύπα της χρηματοπιστωτικής καταστροφής. Τίποτα δεν δημιουργείται από την καταστροφή αυτή, ενώ η χρηματοπιστωτική τάξη καρπώνεται τα προϊόντα της κοινωνικής εργασίας και της γενικής διάνοιας».(2)

Μέχρι το 2016 που θα τεθεί σε εφαρμογή η νέα νομοθεσία ΜiFID, μια σειρά διατάξεών της θα συγκεκριμενοποιηθεί από την ευρωπαϊκή αρχή χρηματοπιστωτικών αγορών (ESMA) με τη βοήθεια των συμβούλων της, που δεν είναι άλλοι από τις ίδιες τις χρηματοπιστωτικές εταιρείες.

Οι ευρωπαϊκές και εθνικές ελεγκτικές αρχές θα συνεχίσουν να παριστάνουν ότι έχουν τη δυνατότητα επιτήρησης και «διόρθωσης των δυσλειτουργιών», ενώ οι συστημικοί πολιτικοί θα κατηγορούν για «λαϊκισμό» και «εξτρεμισμό» όσους υποστηρίζουν ότι το ίδιο το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν είναι παρά μια κοινωνική δυσλειτουργία.

 

[1] Σημειώθηκαν επίσης βλάβες ή κραχ δύο φορές στο Euronext, τρεις στο NYSE-Euronext, δύο στο Chi-X, μία στο LSE και μία στο Μιλάνο.

[2] F. Berardi, «The Uprising – On Poetry and Finance», semiotext(e), 2012, σ. 24.

Advertisements

Ένα Σχόλιο to “H ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών συναλλαγών υψηλής ταχύτητας στην ΕΕ – Μέρος δεύτερο: η πολιτική διαδικασία”

  1. Y Ιουλίου 1, 2014 στις 7:23 μμ #

    6 May 2010 (…) every time Athens hits the TV screen, another few points drift from the Dow Jones Industrial Average like teargas. http://www.theguardian.com/business/2014/jun/07/inside-murky-world-high-frequency-trading?CMP=fb_gu

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: