Εγκώμιο της νηφαλιότητας

14 Μαρ.

Δεν ξέρω αν είμαι ο μόνος που αισθάνεται ότι καθώς μπαίνουμε στην ευθεία για εκλογές (θεωρητικά τουλάχιστο), η ποιότητα του πολιτικού λόγου υφίσταται μια διαδικασία συνολικού σχεδόν εκφυλισμού: όλο και περισσότερο, αυτό που κυριαρχεί είναι η υστερία, η δαιμονοποίηση και τα χτυπήματα κάτω απ’ τη μέση, η καλλιέργεια «κλίματος», το άγριο σπέκουλο, και οι υπόγειες εκστρατείες σπίλωσης του αντιπάλου. Εάν όντως ισχύει ως υπόθεση το ότι το επίπεδο της πολιτικής σύγκρουσης και αντιπαράθεσης πέφτει σε ευθεία αναλογία με την χρονική εγγύτητα των εκλογών, το γεγονός δεν λέει πολύ ενθαρρυντικά πράγματα για την κατάσταση της λεγόμενης «αστικής δημοκρατίας», αλλά δεν είναι το μόνο.

Το βασικό κατά συνθήκη ψεύδος των προεκλογικών εκστρατειών είναι πως υπάρχει κάποιος κομματικός μηχανισμός που έχει τη λύση στα προβλήματα και πως ο ψηφοφόρος πρέπει να αναζητήσει το κόμμα με τις σωστές λύσεις. Η φύση όμως των προβλημάτων, οικονομικών και πολιτικών, που αντιμετωπίζει η χώρα και η Δύση ευρύτερα είναι τόσο πολυεπίπεδη και βαθιά, που θα πρέπει να έχει κανείς παιδαριώδη αντίληψη για να θεωρεί ότι υπάρχει κάποιος κομματικός ηγέτης ή κομματικός σχηματισμός που να έχει «τη λύση.» Συν τοις άλλοις, μια τέτοια αντίληψη είναι βαθιά αντιδιαλεκτική και βαθιά αντι-υλιστική: η φύση των προβλημάτων είναι τέτοια ώστε να εκδιπλώνει διαρκώς νέες πλευρές και όψεις, και η «επίλυσή» τους δεν μπορεί ποτέ να είναι ζήτημα ασκήσεων επί χάρτου και αφηρημένων μοντέλων.
Τούτο όμως δεν σημαίνει καθόλου ότι «όλοι ίδιοι είναι»· αυτό για το οποίο μπορεί να ψηφίσει κανείς στις εκλογές δεν είναι το «ποιος έχει τη λύση» αλλά το ποιος έχει τις προϋποθέσεις να ασκήσει μια πολιτική που έχει την προοπτική να μετασχηματίσει τις κοινωνικές δομές στην κατεύθυνση ανερχόμενων ή αναδυόμενων κοινωνικών δυνάμεων. Μία νηφάλια ματιά στα τελευταία τρία χρόνια δείχνει πως εν μέσω τρομακτικών προβλημάτων για τα φτωχά στρώματα, η πολιτική συζήτηση έκανε αρκετά σημαντικά βήματα προς τα εμπρός μετά από μία πολύ μακρά περίοδο ουσιαστικής παράλυσης του πολιτικού λόγου, εγκλωβισμού του στη λογική της καθαρής διαχείρισης: σήμερα είναι αρκετά πιο αποδεκτό από ότι το 2008-9 να μιλά κανείς για τάξεις και ταξικά συμφέροντα, να επισημαίνει ότι το «εθνικό συμφέρον» είναι μια ιδεολογική κατασκευή με συγκεκριμένη ταξική στόχευση, να διαχωρίζει καθαρά διαχειριστικά αιτήματα από αιτήματα που έχουν πιο ρηξιγενείς πολιτικές προοπτικές. Δεν πρόκειται για επαναστατικές κατακτήσεις, πρόκειται όμως για ενδείξεις μιας αργής αλλά σχετικά σταθερής ωρίμανσης του πολιτικού λόγου, ή μάλλον επιστροφής στην πολιτικοποίηση για αυξανόμενα τμήματα του επί μακρόν απενεργοποιημένου πολιτικά και επί της ουσίας ιδιωτεύοντος πληθυσμού. Η σύγκριση με το είδος του πολιτικού λόγου που διακινείται σε άλλα, πιο αναπτυγμένα ευρωπαϊκά κράτη, αναδεικνύει την Ελλάδα ως την χώρα της Ευρώπης που έχει κάνει τα συγκριτικά σημαντικότερα βήματα στην διαδικασία επιστροφής στην πολιτική, που όπως συχνά μας θυμίζει ο Αλαίν Μπαντιού, αποτελεί μάλλον την εξαίρεση παρά τον κανόνα της συλλογικής ζωής.
Από τη διαπίστωση αυτή μέχρι την διακηρυσσόμενη βεβαιότητα ότι βρισκόμαστε σε μια προεπαναστατική κατάσταση και ότι βάσει αυτής πρέπει να χαράζεται και να κρίνεται η κομμουνιστική στρατηγική μεσολαβεί πολύ μεγάλη απόσταση· τέτοια που να καθιστά μεγάλο ποσοστό της «αριστερής» ή θολά «αριστερόστροφης» ρητορικής στη χώρα μας από δημαγωγικό ως επικίνδυνα ανεύθυνο. Αξίζει εδώ να θυμηθούμε ορισμένα βασικά πράγματα:
α) Όπως έχει επισημανθεί από τους περισσότερους ιστορικούς της προεπαναστατικής Ρωσίας, μια σειρά λόγων κατέστησαν τον μαρξισμό και την μαρξιστική θεωρία ευρύτερα αποδεκτά στην προεπαναστατική ρωσική κοινωνία, ως κυρίαρχα ιδεολογικά μέσα κριτικής στην τσαρική απολυταρχία. Ακόμα και τα αστικά στρώματα, με άλλα λόγια, έβρισκαν στον μαρξισμό ένα κατά βάση αποδεκτό πλαίσιο κριτικής στις στρεβλώσεις και τα ελείμματα της απολυταρχικής, φεουδαρχικής ουσιαστικά εξουσίας. Στην σημερινή Ελλάδα, ο μαρξισμός απέχει πάρα πολύ απ’ το να έχει εξελιχθεί σε «κοινή λογική» για την κοινωνική πλειοψηφία· παραμένει, αντίθετα, μια μειονοτική θέση, όχι μόνο απέναντι στην φιλελεύθερη ιδεολογία που συνεχίζει να έχει σημαντικά κοινωνικά ερείσματα στην μεσαία τάξη, αλλά και απέναντι σε μια σειρά «μεταμαρξιστικών» και «αντιεξουσιαστικών»/»αυτονομιστικών» ιδεολογιών που σε μεγάλο βαθμό τον εκτόπισαν από την κυρίαρχη θέση στη λεγόμενη αριστερά, ιδιαίτερα μετά το 1989-90. Ο στοιχειώδης ρεαλισμός λέει πως για να φτάσει ο μαρξισμός στην Ελλάδα στο σημείο που ήταν στην Ρωσία ήδη από το 1905, θα πρέπει να αναδειχθεί νικητής σε μια σειρά από μελλοντικές ιδεολογικές συγκρούσεις πάνω στην ερμηνεία της πραγματικότητας, τόσο με τις δεξιές φιλελεύθερες όσο και με τις «μεταμαρξιστικές» ιδεολογικές αντιλήψεις για την φύση και λειτουργία της οικονομίας ή του κράτους (για να μη μιλήσουμε για τον έτερο πιθανά ανερχόμενο πόλο, αυτόν του εθνικιστικού-λαϊκιστικο-αυταρχικού στοιχείου).
β) Όπως συχνά επεσήμαινε ο Λένιν, ο σοσιαλισμός ως ιδεολογία έχει το μειονέκτημα ότι δεν είναι κάτι βιωμένο, κάτι το οποίο να έχει εσωτερικευτεί από τα υποκείμενα στο βαθμό που έχει κατορθώσει να κάνει, ως κυρίαρχο οικονομικο-πολιτικό σύστημα και ως συσχετιζόμενη ιδεολογική του αποτύπωση, ο καπιταλισμός. Ακόμα χειρότερα, στον βαθμό που ο σοσιαλισμός μπορεί να θεωρηθεί βίωμα, η υλοποίηση ή ενσάρκωσή του συνοδεύεται από μία σειρά θεωρητικών προβλημάτων και πρακτικών αποτυχιών που δεν ωφελεί σε τίποτε να απαρνηθούμε ή να απωθήσουμε, αν και είναι πολύ σημαντικό να τα ορίσουμε με ακρίβεια, κόντρα στις προπαγανδιστικές στρεβλώσεις του νεοφιλελευθερισμού, για τον οποίο βέβαια οι πολιτικές, οικονομικές και ηθικές αποτυχίες του σοσιαλισμού αποτελούν προϋποθέσεις δικής του αυτονομιμοποίησης εις το διηνεκές και παρά τις δικές του σφοδρότατες αποτυχίες και στα τρία αυτά επίπεδα. Αν θέλουμε να διασώσουμε το χειραφετητικό πρόταγμα του σοσιαλισμού, οφείλουμε να είμαστε εξίσου αυτοκριτικοί και πολύ αυστηροί με την στρεβλωτική και προπαγανδιστική κριτική που θέλουν να επιβάλλουν οι εθχροί της ιδέας της ανθρώπινης ισότητας. Και αυτό είναι στην πράξη τρομερά δύσκολο, επειδή η αυτοκριτική δεν είναι ποτέ εφικτή σε ένα πολιτικό κενό, όπου οι αντίπαλοί σου σε αφήνουν να την διεξάγεις ανενόχλητος και χωρίς να την χρησιμοποιήσουν εναντίον σου. Το να παραμείνεις όμως αμυντικά κλεισμένος στο καβούκι σου δεν αποτελεί λύση· είσαι αναγκασμένος να διεξάγεις επιθέσεις και όχι απλώς άμυνα, και οι επιθέσεις προϋποθέτουν το δυνάμωμα της άμυνάς σου οργανικά, μέσω της δικής σου πολιτικής ωρίμανσης και του πραγματικού στοχασμού πάνω στα λάθη σου.
γ) Η εσωτερική πολιτική διαίρεση ανάμεσα στην κομμουνιστική και μη κομμουνιστική αριστερά, που φυσικά αποδυναμώνει, τουλάχιστον προσωρινά, την εκλογική βάση της αριστεράς εφόσον την διασπά, δεν είναι ζήτημα ούτε καπρίτσιων ούτε παρεξηγήσεων. Μια νηφάλια ματιά στην ιστορία της εξέλιξης του «ευρωκομμουνισμού» στη χώρα μας, από το ΚΚΕ εσωτερικού στην ΕΑΡ, τον Συνασπισμό και τον ΣΥΡΙΖΑ μας δείχνει ότι η πρόσδεση στο άρμα του ευρωπαϊσμού μαζί με την ταυτόχρονη απόρριψη του σοβιετισμού αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό αυτής της εξέλιξης και όχι απλώς «λάθος απόφαση.» Με άλλα λόγια, το όλο οικοδόμημα της «ευρωπαϊκής αριστεράς» βασίστηκε σε αντικειμενικές συνθήκες διάσπασης του κομμουνιστικού κινήματος και στις συνεπαγωγές τους για την αντίληψη ζητημάτων κεντρικής σημασίας όπως αυτά των ορίων και δυνατοτήτων της αριστεράς μέσα στο πλαίσιο του φιλελεύθερου καπιταλισμού, της αντίληψης της φύσης του κράτους και της κρατικής εξουσίας, της σύλληψης του τι σημαίνει «αριστερή πολιτική» με όρους παρεμβατικούς και διορθωτικούς και όχι ευθέως ανταγωνιστικούς, συγκρουσιακούς και ανατρεπτικούς, της συγκριτικής περιθωριοποίησης της «τάξης» από την «κοινωνία των πολιτών» και τις λογής ταυτοτικές πολιτικές κλπ. Η κρίση της ΕΕ, ως κρίση επίσης του πλαισίου αναφοράς της ευρωαριστεράς, έρχεται 20 χρόνια μετά την κρίση των κομμουνιστικών κομμάτων ως συνέπεια της κρίσης και κατάρρευσης του υπαρκτού σοσιαλισμού. Όσα κομμουνιστικά κόμματα άντεξαν τις πιέσεις της πρώτης εκείνης κρίσης και απέφυγαν τη διάλυση ή τη δραστική συρρίκνωση μέχρις πολιτικής ασημαντότητας βρίσκονται αυτή τη στιγμή σε συγκριτικό ιδεολογικό πλεονέκτημα για τον απλούστατο λόγο ότι το θεωρητικό τους οπλοστάσιο δεν περιορίζεται καθόλου στα όρια του μορφώματος (Δυτικός Μαρξισμός) το οποίο βρίσκεται αντιμέτωπο με τα ευρωπαϊκά του όρια και τις δικές του στρεβλώσεις. Το πλεονέκτημα όμως αυτό παραμένει συγκριτικό και όχι απόλυτο επειδή η μεγαλύτερη άνεση της κομμουνιστικής σκέψης απέναντι στα δεδομένα της κρίσης δεν συνεπάγεται και απόλυτη καταλληλότητα των εργαλείων του παρελθόντος για την αποτελεσματική παρέμβαση στο παρόν. Υπάρχουν χάσματα τα οποία απομένει να ταυτοποιηθούν και να θεραπευτούν, και αυτό σημαίνει ότι η κομμουνιστική αριστερά πρέπει να βρει την αυτοπεποίθηση και την πολιτική σοφία που είναι απαραίτητες για να ξεκινήσει, μετά από πολλές δεκαετίες ουσιαστικής απονέκρωσης, έναν νέο θεωρητικό κύκλο· να παράξει εκ νέου τους φιλοσόφους, οικονομολόγους, συνδικαλιστικούς ηγέτες και πολιτικούς που παρήγαγε στο παρελθόν. Και φυσικά, στην διαδικασία αυτή, θα πρέπει να έχει διαρκώς το πολιτικό αισθητήριο για να αμύνεται με τον σωστό τρόπο απέναντι στην αστική εξουσία, που δεν πρόκειται να αφήσει μια τέτοια διαδικασία να εξελιχθεί ανεμπόδιστα και που δεν έχει καμία διάθεση να εγκαταλείψει τα οικονομικά και πολιτικά της προνόμια εθελοντικά.
Για όσο διάστημα διαρκέσει η κρίση –και κατά την εκτίμησή μας, η κρίση δεν πρόκειται να αναιρεθεί και η επιστροφή στην παλιότερη ισορροπία των κοινωνικών δυνάμεων είναι αδύνατη– υφίσταται και η ευκαιρία για την κομμουνιστική αριστερά να εγκαινιάσει έναν τρίτο ιστορικό κύκλο, μετά από αυτούς του 1848-1890 και 1917-1989. Η πρόκληση είναι αληθινή και η ευθύνη που επισύρει για την πολιτική επινοητικότητα των κομμουνιστών, την ικανότητά τους να μάθουν απ ‘το παρελθόν και να δημιουργήσουν ένα νέο συγκροτητικό συμβόλαιο για την ανθρώπινη χειραφέτηση είναι τρομακτική. Για αυτόν όμως ακριβώς τον λόγο, η νηφάλια στάση, η παράκαμψη των σκοπέλων τόσο της άκοπης θριαμβολογίας στα ερείπια της αστικής κοινωνίας όσο και της παραλυτικής απελπισίας με τις δυσκολίες της κομμουνιστικής επανεκκίνησης, επιβάλλονται απ’ τις περιστάσεις.
Advertisements

4 Σχόλια to “Εγκώμιο της νηφαλιότητας”

  1. Y Μαρτίου 17, 2012 στις 2:52 μμ #

    Ωραία κ χρήσιμο άρθρο. Κάποιες ερωτήσεις – παρατηρήσεις:

    – Για τον Μπαντιού έχεις θετική άποψη γενικά? Εμένα συχνά μου φαίνεται επουσιώδης.
    – Ο πολιτικός λόγος που υπάρχει σε μαζικό επίπεδο στην Ελλάδα είναι όντως πιο προωθημένος από άλλες χώρες της Ευρώπης συν τοις άλλοις και για καθαρά αντικειμενικούς λόγους. Υπάρχει όμως μεγάλο κίνδυνος αυτισμού και αδιεξόδου αν δεν φροντίζει διαρκώς να συνδέεται με το τι γίνεται έξω από τα ελληνικά σύνορα
    – Ο όρος ‘Δυτικός Μαρξσιμός’ δε βοηθά πια καθόλου. ‘Ευρωκομμουνισμός’ και ευρωλάγνα αριστερά ναι.
    – Υπάρχει μεγάλη ανάγκη χαρτογράφηση του κομμουνιστικού και ευρύτερα αριστερά χώρου στην Ευρώπη για να ξέρουμε γιατί πράγμα ακριβώς μιλάμε.

    • Lenin Reloaded Μαρτίου 20, 2012 στις 1:56 μμ #

      1. Ναι, έχω πολύ θετική άποψη. Όσο αρνητική έχω για τον Ζίζεκ.
      2. Ναι, υπάρχει πάντα κίνδυνος εγκλωβισμού σε αδιέξοδο και αναστροφής αυτού του πλεονεκτήματος.
      3. Ο όρος «Δυτικός Μαρξισμός» είναι άμεσα συνδεδεμένος με την θεωρητική και πολιτική προϊστορία του «Ευρωκομμουνισμού».
      4. Πράγματι, εδώ όμως περιμένουμε τη συνδρομή όσων είναι κοντύτερα στα αριστερά κόμματα σε άλλες χώρες;-)

  2. Κώστας Μίχος Μαρτίου 17, 2012 στις 3:11 μμ #

    μπα, «καταρευση» και οχι ανατροπή? Αρχιζω και σε συμπαθω.

  3. Εγωμιο στην στωικοτητα! Μαρτίου 17, 2012 στις 9:23 μμ #

    Μετα απο τοση ωρα που ο Lenin o Reloaded δεν εχει απαντησει στο Πινοκιο-Μιχο, απονεμω στον LeninReloaded τον τιτλο του στωικου.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: