Γουστάρουμε περί Avant- Garde, γουστάρουμε περί σοσιαλιστικός ρεαλισμός, γουστάρουμε περί τέχναι.. Καπέλο μας.

14 Απρ.

El Lissitzky: Νικήστε τους λευκούς με την κόκκινη σφήνα

 

Ξεκινάμε με μια λέξη: Avant-Garde.

Η παρεξήγηση είναι άμεση συνεπαγωγή. Στο μυαλό έρχεται η Μαρίνα Λαμπράκη- Πλάκα, ή κάποια νεαρά κορασίδα των εξαρχείων με σπουδές στην καλών τεχνών να ξεστομίζει με στόμφο αυτή την έκφραση προς τον κοινό θνητό που είναι πασέ και δεν μπορεί να καταλάβει την προχό αποθέωση του τίποτα, που του πασάρει η δείνα έκθεση ή η τάδε μπιενάλε.

Κι όμως πόσοι από μας έχουν αναρωτηθεί τι σημαίνει αυτή η λέξη η Γαλλικιά?

Avant Garde θα πει προκεχωρημένη βάρδια, δηλαδή εμπροσθοφυλακή ή ακόμα καλύτερα πρωτοπορία.

Πόσοι ξέρουμε επίσης ότι για παράδειγμα το ίδιο το αβανγκαρντιστικό ρεύμα της πρωτοπόρας τέχνης άνθισε και κάρπισε στη νεαρά επαναστατημένη χώρα των Σοβιέτ και όχι στα μεγάλα σαλόνια της εσπερίας?

Οι επίσης περίεργες λέξεις Σουπρεματισμός (Suprematisme), (σε καθαρά ελληνικά Υπερβατισμός, αλλά αν υπήρχε καθαρότητα στη γλώσσα, το σοσιαλισμό θα τον λέγαμε κοινωνισμό), ή Κονστρουκτιβισμός (Constructivisme), ή Φουτουρισμός (Futurisme), είναι καλλιτεχνικές οντότητες που βρήκαν τις υλικές προϋποθέσεις για να αναπτυχθούν σε τεράστιο βαθμό, πάνω στην πρώιμα εγκαθιδρυμένη σοσιαλιστική πατρίδα?

Σκοπός μου βέβαια δεν είναι να αναλύσω ένα, ένα αυτά τα ρεύματα και ούτε τόσο εξειδικευμένες γνώσεις έχω για να το κάνω. Ο λόγος για τον οποίο αναφέρομαι σε αυτούς τους όρους είναι σαφής. Καλλιτέχνες όπως ο κονστρουκτιβιστής εικαστικός El Lissitzky, ο φωτογράφος- εικαστικός Alexander Rodchenko, ο κονστρουκτιβιστής αρχιτέκτονας- ζωγράφος Vladimir Yevgrafovich Tatlin, η κυβίστρια ζωγράφος Lyubov Popova ο φουτουριστής ποιητής Vladimir Vladimirovic Mayakovski, οι πρωτοπόροι κινηματογραφιστές Dziga Vertov, Sergei Eisenstein,  θεωρητικοί του θεάτρου και της σκηνογραφίας όπως οι Constantin Stanislavski και Vsevolod Meyerhold και μυριάδες άλλοι στους οποίους δεν κάνω αναφορά είναι κομμάτι, μιας απίστευτου πλούτου παράδοσης στις τέχνες και τα γράμματα που έχει τη σφραγίδα του σοσιαλισμού που γνωρίσαμε.

Κι όμως με μικρές εξαιρέσεις πρόκειται για καλλιτέχνες που εμείς στην καπιταλιστική Ελλάδα δεν γνωρίσαμε (ακόμα και οι κομμουνιστές σχετικά αγνοούν, αλλά αυτό είναι δεμένο με το γενικό). Θα μου πει κανείς εδώ δεν γνωρίσαμε τους Έλληνες, θα μάθουμε τους Ρώσους.. Αλλά ούτε αυτό θέλω να εξετάσω στην παρούσα. Γιατί ουσιαστικά η τεράστια αυτή ανθοφορία της επαναστατικής τέχνης για να υπάρξει πάτησε πάνω σε μια αντικειμενικότατη συνθήκη, η οποία λέγεται σοσιαλισμός και παροχή των προϋποθέσεων για να παράξει κανείς υψηλή τέχνη και ρεύματα. Έτσι λοιπόν εμπειρικά μίλησα για τις συνθήκες στις οποίες γεννιούνται καλλιτεχνικά ρεύματα. Και ένα γκουγκλαρισμα στον καθένα από αυτά τα ονόματα ίσως μας φέρει και λίγο πιο κοντά στο για τι είδους καλλιτέχνες μιλάμε, έστω και μέσα από τα ταξικά γυαλιά του καπιταλιστικού ίντερνετ.

Λέει λοιπόν ένα νέο ελληνικό τραγούδι:

«Βλέποντας νέους ζωγράφους να ξεπηδούν απ’ τη διαφήμιση.

Κι από τους βρώμικους κόλπους της δημοσιογραφίας ένα νέο κύμα λογοτεχνίας.

Απ’ τις κατώτερες τάξεις φιλοσόφων παρατάξεις απ’ τις προνομιούχες κοινωνικές αναταράξεις»

Αντίστοιχα ενδιαφέρον είναι να δει κανείς το, πόσο κοντά στις μάζες ήταν αυτή η καλλιτεχνική δημιουργία. Με πιο σύνθετα λόγια το λαογέννητο καθεστώς τους πρόσφερε τις υλικές δυνατότητες να δημιουργήσουν, κατά πόσο όμως οι ίδιοι ανταποδοτικά επέστρεφαν στην κοινωνία το άϋλο αγαθό της τέχνης τους και πόσο προσιτή τους ήταν αυτή η τέχνη? Για ένα σοσιαλιστικό καθεστώς άλλωστε σημασία δεν έχει μονάχα το να παράγεις υψηλή τέχνη, όσο η τέχνη σου αυτή να μορφώνει, να βγάζει στην επιφάνεια την αισθητική απόλαυση και τον προβληματισμό στα αραχνιασμένα από τον τσαρισμό και τις κακουχίες μυαλά του λαού της χώρας.

Έτσι όπως λέει και ο στίχος του τραγουδιού πιο πάνω συνέβη και διαλεκτικά απέδοσε και το αντίστροφο.  Άνθρωποι που ενηλικιώθηκαν σε ένα καπιταλιστικό περιβάλλον ξεπετάχτηκαν και δημιούργησαν καλλιτεχνικά υπό τις νέες υλικές συνθήκες του σοσιαλισμού και απέδωσαν νέο περιεχόμενο ακόμα και στο πως ΠΡΟΣΙΤΑ ανταποδίδεται η τέχνη στο λαό. Αντίστοιχα το έργο αστοθρεμένων και μετέπειτα εμιγκρέδων (ή και εμιγκρέδων που παλινόστησαν μετέπειτα πχ Προκόφιεφ) άνοιξε στο ευρύ κοινό που το αγνοούσε.

Ο Μαγιακόβσκι με τον Ρόντσενκο συνεργάστηκαν άρτια σαν διαφημιστές, παράγοντας αφίσες για ψωμί και.. πιπίλες.  Οι αφίσες του Λισίτσκι αφισοκολλούνταν καλώντας το λαό να ξεσηκωθεί στον εμφύλιο και να σαρώσει τους Λευκούς αντεπαναστάτες. Ο Ντζίγκα Βέρτοβ μαζί με μια πλειάδα άλλων καλλιτεχνών όργωναν τη χώρα με το «τρένο της Αγκιτ- Προπ» και έφερναν ακόμα και στα πιο απομακρυσμένα χωριά της Σιβηρίας το σινεμά, τη ζωγραφική και τα γράμματα. Το Ερμιτάζ από παλάτι έγινε μουσείο και η σύγχρονη και μοντέρνα τέχνη απλώθηκε πλατιά στο λαό, οι ταινίες του Αϊζενσταϊν προβάλλονταν παντού, η μουσική του Προκόφιεφ έγινε προσιτή με δωρεάν εισιτήρια, με την τάχιστη πάταξη του αναλφαβητισμού ο λαός ήρθε σε επαφή με τον Πούσκιν, το Ντοστογιέφσκι και το Γκόγκολ. Μια πανσπερμία ενώσεων και πρωτοπόρων συλλογικοτήτων, όπως πχ το “ΛΕΦ” (Left Front of Arts στα αγγλικά) με θεωρητικούς όπως ο Όσιπ Μπρικ και Μαγιακόβσκι ή ο “Κύκλος του Οκτώβρη” με πρωτεργάτες τους Ροντσενκο και Μπόρις Ιγκνάτοβιτς  κατέκλυσε τη Σοβιετική Ένωση.

Ο θεωρητικός του Λ.Ε.Φ. Osip Brik μέσα από το φωτογραφικό φακό και την πρώιμη τέχνη του μοντάζ του Alexander Rodtchenko

Μια νέα αντίληψη γεννιέται..

Αυτά τα πρωτοπόρα στη μορφή πολιτιστικά ρεύματα εντάχθηκαν αρμονικά στην σοβιετική παράδοση που δεν έμεινε σε αυτές μόνο τις δάφνες. Αναδείχτηκαν θεωρητικές επεξεργασίες όπως ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός με θεωρητικό θεμελιωτή το Μαξίμ Γκόρκι που συμπύκνωσε με τη διακήρυξή του το ιδανικό της σύγχρονης θεώρησης του καλλιτέχνη προς τον κόσμο. Χωρίς να θέλω να σταθώ για να μην ξεστρατίσω και λόγω χώρου στο τιτάνιο αυτό θέμα, είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι παρά τις πολλές στρεβλώσεις του, ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός δεν είναι ένα καλλιτεχνικό ρεύμα, μια καλλιτεχνική μορφή ή νόρμα σαν αυτές που ανέφερα παραπάνω. Είναι μια θεωρητικοποίηση του πως μπορεί να ιδωθεί η τέχνη στη στράτευσή της για μια μη εκμεταλλευτική κοινωνία, είναι ένα παράθυρο μέσα από το οποίο ο καλλιτέχνης μπορεί να δει τον κόσμο με τα πραγματικά βάρβαρα χαρακτηριστικά του, με σκοπό να μεταδώσει αυτή την εικόνα σε κάθε άνθρωπο- δεσμώτη του κόσμου στον οποίο ζούμε.

Δεν μιλάμε απλώς για το δόγμα «η τέχνη για τον άνθρωπο», το οποίο ο αστικός κόσμος εύκολα καπηλεύεται και μας το διδάσκει και το ίδιο το αστικό σχολείο, όσο για το πολύ ουσιαστικότερο «η τέχνη για τον καταπιεσμένο άνθρωπο», «η τέχνη κόντρα στους δυνάστες του ανθρώπου». Όπου καταπιεσμένος άνθρωπος είναι αυτός που τάσσεται με την πλευρά της εργασίας και δυνάστης είναι το κεφάλαιο σε μια πρώτη ανάγνωση. Κι αν καθαρό μας είναι να δούμε το τι σημαίνει δυναστευόμενος άνθρωπος, στη θέση του δυνάστη δεν βάζουμε μόνο του κεφαλαιοκράτες και τους πολιτικούς του εκφραστές αλλά και όλες τις παρεπόμενες συνέπειες της ταξικής σκλαβιάς χιλιετιών. Δυνάστης είναι η ευτέλεια και η αμορφωσιά που αναπαράγουν οι ίδιες οι σχέσεις εργασίας αλλά και η πολιτιστική τους έκφραση στο εποικοδόμημα, είναι ο μιθριδατισμός στην ευτέλεια και στη βαρβαρότητα που εκλεπτυσμένα καλλιεργείται καθημερινά στο φάσμα των ιδεολογικών μηχανισμών όπως τα ΜΜΕ και η εκπαίδευση, είναι οι βιομηχανίες του θεάματος και τα πρότυπα που σερβίρονται  σε ποσότητες που θα μπορούσαν να ναρκώσουν ελέφαντα και όχι απλά άνθρωπο.

Δυνάστης θα μπορούσε αν το βλέπαμε αυτοκριτικά και εμείς οι κομμουνιστές, να είναι και η μηχανιστική προσέγγιση πάνω στην τέχνη (και δη στη στρατευμένη) που και εμείς οι ίδιοι έχουμε διαμορφώσει στους ίδιους μας τους εαυτούς, επηρεασμένοι από την κοινωνία στην οποία ζούμε ή και σε στρεβλώσεις που μας έρχονται από το πρόσφατο παρελθόν μας. Συμπερασματικά λοιπόν πρέπει να δηλώσουμε κατηγορηματικά ότι σαν σοσιαλιστικό ρεαλισμό δεν εννοούμε μια σοσιαλιστική εκδοχή του αστικού ρεαλιστικού ρεύματος στην τέχνη, όπως τα (αριστουργηματικά) μυθιστορήματα του Ντοστογιέφσκι, του Μπαλζάκ και του Ζολά που με αληθινό τρόπο και ψυχογραφικά περιέγραφαν την αληθινή εικόνα των πραγμάτων με μια πραγματιστική σκοπιά, αλλά κάτι απείρως ευρύτερο αυτού. Για την ακρίβεια μιλάμε για μια α-πει-ρο-μο-ρφη κοσμοθεώρηση.

Κοινώς για να το κάνουμε πιο λιανά, σε αυτόν εμπεριέχεται ΚΑΘΕ εκφραστική μορφή που δύναται να υπάρξει, ρεαλιστική, σουρεαλιστική, κυβιστική, πουαντιγιστική, ιμπρεσιονιστική, φουτουριστική, πανκ, ποπ-αρτ, ροκ, ρέγγε, δόγμα 95, παραδοσιακή, ελαφρολαϊκή κι ότι άλλο μας καπνίσει με μια μονάχα προϋπόθεση: η τέχνη αυτή να μη γυρνάει ελιτίστικα την πλάτη στον κοινωνικό προβληματισμό και ενεργά να παίρνει μέρος στην άρση της αντίθεσης προς το συμφέρον του δυναστευόμενου και όχι του καταπιεστή. 


Διαφημιστική αφίσα Ροντσενκο και Μαγιακόφσκι: «Καλύτερες πιπίλες δεν υπήρχαν δεν υπάρχουν. Τις πιπιλάνε όλοι μέχρι να γεράσουν. Πωλούνται παντού. Τραστ προϊόντων από ρητίνη»


Η αστική θεώρηση κόντρα στο πρωτοπόρο, αποθεώνει το «μεταμοντέρνο».

 

Ο «μεταμοντερνισμός» επί της ουσίας δικαιώνεται μέσα από την ανάδειξη της φόρμας σε βάρος του περιεχομένου. Η ανάγκη για δημιουργία, το κυνήγι του εντυπωσιασμού η έλλειψη κοινωνικού προβληματισμού αποθεώνονται, και συχνότατα όσα μας πλασάρονται σαν «μεταμοντέρνα», είναι η επανάληψη ενός παλιού περιεχομένου με νέα μέσα που αναδεικνύουν μια πιο εκσυγχρονισμένη μορφή (η χρήση νέας τεχνολογίας βοηθά για αυτό τον εκτροχιασμό), χωρίς να αποκλείεται και η ίδια η επανάληψη και ο μηρυκασμός ακόμα και της ίδιας μορφής.

Στο φαινόμενο αυτό βέβαια βοηθά όχι μόνο η ίδια η καλλιτεχνική δημιουργία, όσο το μέσο το οποίο την αναπαράγει και τη διαχέει στην κοινωνία, μετατρέποντάς την σε εμπόρευμα. Με απλά λόγια πχ το σπρώξιμο μιας ταινίας από την κιν/φική βιομηχανία και τις εταιρείες διανομής, οι διθυραμβικές κριτικές από αργυρώνητους κριτικούς τέχνης σε σκουπίδια, οι εταιρείες promotion που με συγκεκριμένα κριτήρια αναδεικνύουν ή θάβουν, οι εφημερίδες και τα περιοδικά που διαμορφώνουν συρμό και αποθεώνουν την τέχνη του «προχώ-τίποτα» και διαδικασίες που όλοι βλέπουμε γύρω μας διάχυτες και οδηγούν στην απολυτοποίηση της τέχνης-εμπόρευμα.

Μεγάλη κριτική άλλωστε χωράει και στον ίδιο τον όρο μεταμοντερνισμός ο οποίος κατά την ταπεινή άποψη του γράφοντος, διαλεκτικο-υλιστικά (μαρξιστικά) αποτελεί αντίφαση εν τοις όροις. Άλλωστε το «μοντέρνο» στην τέχνη ακόμα και γραμματολογικά, εννοιολογικά αναλύεται σε 2 στοιχεία, 1) στο σχετικά σύγχρονο έργο (και λέμε σχετικά γιατί δεν δύναται να οριστεί εύκολα το παρόν ως έννοια) ή αλλιώς πρόσφατα παρελθοντικό, και 2) το ενταγμένο σε ένα (εξελικτικό) προτσές έργο, που αποτυπώνεται σε μια μορφή κι ένα περιεχόμενο μέσα στο χρόνο, διαμορφώνοντας μια καλλιτεχνική τάση. Έτσι ουσιαστικά δεν μπορεί να θεωρηθεί κάτι ως «μεταμοντέρνο» αφού χρονικά το έργο αυτό παράχθηκε σε ένα σχετικά ορισμένο, «σύγχρονο παρόν» χρονικά και ως προς την ένταξή του στο προτσές, το έργο όσο καινοτόμο και να είναι σε μορφή και περιεχόμενο, προέκυψε από συγκεκριμένες, σύγχρονες αντιφάσεις που οδήγησαν στην ύπαρξή του και όχι από παρθενογένεση που δεν εντάσσεται σε κάτι σύγχρονο και συνεπώς «μοντέρνο». Έτσι ουσιαστικά όταν μιλάμε για ένα έργο, που πιθανά μπορεί να είναι μπροστά από την εποχή του, πολύ πιο δόκιμος από το «μεταμοντέρνο» είναι ο όρος πρωτοπόρο ή έστω δυνητικά πρωτοπόρο έργο τέχνης.

Τέλος να σημειωθεί ότι το «μεταμοντέρνο» είναι ένα πιο «εκλεπτυσμένο» ρεύμα τέχνης που το σύστημα χρησιμοποιεί για τη χειραγώγηση κυρίως της εργατικής διανόησης και του πιο ειδικευμένου κομματιού της εργατικής τάξης, αφού για τα χαμηλότερα στρώματα της, το σύστημα αρκείται στο απλώς ευτελές και λούμπεν, που εύκολα, κριτικάρει κανείς.

Το τραίνο της Αγκίτ Προπ στο youtube:

 

Τι κάνουμε σήμερα?

Είναι λοιπόν ολοφάνερο το συμπέρασμα που προκύπτει από τα παραπάνω. Και μπορεί να δώσει και απάντηση σχετικά με την κλάψα που κατά καιρούς κυκλοφορεί, γύρω από τη σιωπή των διανοουμένων και των καλλιτεχνών και την έλλειψη μιας νέας γενιάς που θα εκφράσει από σύγχρονη σκοπιά την πρωτοπόρα στρατευμένη τέχνη. Η απάντηση λοιπόν έχει ως εξής. Δεν είναι δυνατόν να υπάρχει ανισομετρία στην ανάπτυξη του κινήματος και στις εκφραστικές καλλιτεχνικές του μορφές. Δεν είναι καθόλου τυχαίο, ότι η πανσπερμία πρωτοπόρων καλλιτεχνών στην ΕΣΣΔ ήρθε μετά την επανάσταση του 1905 και η έκρηξή της με την προλεταριακή επανάσταση του 1917. Δεν είναι τυχαίο ότι μορφές όπως οι Ρίτσος, Θεοδωράκης, Βάρναλης, Λειβαδίτης, Θ. Αγγελόπουλος, Αναγνωστάκης, ή Νερούδα, Πικάσο, Λόρκα, Μπρεχτ, Χικμέτ, Σοστακόβιτς, Ταρκόφσκι και τόσοι άλλοι δημιούργησαν την εποχή που δημιούργησαν υπό την επιρροή των συγκεκριμένων ιδεών που τους επηρέασαν.

Όπως εύστοχα έχει αναφέρει ο Άθλιος παλιότερα, δεν είμαστε λίγοι επειδή είμαστε σκόρπιοι, είμαστε σκόρπιοι επειδή είμαστε λίγοι.

Η κάλυψη της ανισομετρίας είναι πρωταρχικά επιφορτισμένη στο κίνημα που θα αναδείξει τις νέες μονάδες και συλλογικότητες. Όμως και οι ίδιες οι σκεπτόμενες μονάδες μπορούν ως ένα σημείο να καλύψουν κάπως το χάσμα μέσα από τις συλλογικές διαδικασίες, τον κοινό προβληματισμό και την κοινή δράση. Όσο πιο γρήγορα καλυφθεί αυτή η απόσταση τόσο πιο ανεκτική στη διαφορετικότητα και στην πρωτοπορία, χωρίς στρεβλώσεις και παρερμηνείες θα είναι και η κοινωνία που θα διαπλάσουμε στο επαναστατικό μέλλον που ονειρευόμαστε και δρούμε γι’ αυτό.

Δε θα αρκούσε λοιπόν μια παρότρυνση «εμπρός για τη νέα στρατευμένη τέχνη, γιατί κουφάλες δεν ξοφλήσαμε» όσο αυτή δεν εντάσσεται σε τρόπους δράσης που θα μπορούσαν να αναδείξουν μια δυνάμει νέα πρωτοπορία σε κοινό βηματισμό με το κίνημα.

Δεν αρκεί μια διακήρυξη για να δημιουργηθεί ένα νέο πολιτιστικό ρεύμα. Αν ήταν έτσι η κάθε γκρούπα αναρχοκαλλιτεχνών θα είχε σχηματίσει κι από ένα τέτοιο μόνη της. Η ίδια η ύπαρξη ενός έργου αναδεικνύει την ένταξή του σε ένα ρεύμα. Η διακήρυξη του ρεύματος έρχεται από τη στιγμή που αυτό συστηματοποιηθεί και ενταχθεί στη χιονοστιβάδα του στρατευμένου στο πλαϊ της εργατικής τάξης καλλιτεχνικού προτσές.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε. Η ιστορία ξερνάει την ευτέλεια και η κοινωνική γείωση έρχεται εκεί που δεν την περιμένεις. Το ζητούμενο μας λοιπόν είναι να βρούμε τις διόδους για να δημιουργήσουμε τις προϋποθέσεις μιας τέτοιας αντεπίθεσης στο κίνημα και στην τέχνη του λόγου, της κίνησης, του ρυθμού στο πλαϊ της κοινωνικής απελευθέρωσης και παράλληλα στο σήμερα να προτείνουμε τρόπους στους οποίους ανενδοίαστα ο νέος θα δημιουργεί χαράσσοντας αυτό το δρόμο. Η παράδοση που σέρνουμε στην πλάτη μας είναι τεράστια αρκεί να κοιταχτούμε στον καθρέφτη και να δούμε το φορτίο μας.

Διότι πάσα έργο δε σάχνεται για χαβαλέ, είναι να διδάχνει κιόλας..:

Καπέλον μας.


Advertisements

42 Σχόλια to “Γουστάρουμε περί Avant- Garde, γουστάρουμε περί σοσιαλιστικός ρεαλισμός, γουστάρουμε περί τέχναι.. Καπέλο μας.”

  1. Αλέξανδρος Δελάρζ Απρίλιος 15, 2011 στις 12:07 πμ #

    Εύγε και δέκα με τόνο, ειδικά στο περί σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Είμαι κατενθουσιασμένος που βρήκα επιτέλους ένα μίνι αφιέρωμα στην πιο πρωτοπόρα καλλιτεχνική σχολή του αιώνος!
    Να πληροφορήσωμεν το φιλότεχνο κοινό ότι εις την όμορφη Θεσσαλονική, στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Μονή Λαζαριστών, βρίσκεται η μοναδική στον κόσμο Συλλογή Κωστάκη, μια μοναδική συλλογή εικαστικών έργων ρωσικής αβαντγκάρντ (http://www.greekstatemuseum.com/kmst/collections/kostakis.html).
    Εκεί θα καταλάβετε τι θα πει δημιουργική έκρηξη, έμπνευση, επαναστατική δημιουργικότητα. Μπορεί να φαίνονται σε κάποιους παπαριές της «αφηρημένης τέχνης», αλλά σκεφτείτε ότι έφτιαχναν τέτοια έργα στην επαναστατημένη ρωσία απ’ τις αρχές του αιώνα, σε μια κοινωνία που ζούσε στο μαύρο σκότος της αμάθειας και της δεισιδαιμονίας.

  2. Αλέξανδρος Δελάρζ Απρίλιος 15, 2011 στις 12:13 πμ #

    Πρωτοπόρα σχολή εννοώ τη ρούσικη αβαντγκάρντ, έτσι όπως το γραψα μοιάζει σαν να μιλάω για το σοσιαλ. ρεαλισμό, ήτοι σαν να μην κατάλαβα χριστό απ’ όσα έγραψες prop-agit!

  3. prop-agit Απρίλιος 15, 2011 στις 1:09 πμ #

    @Αλεξ
    Είναι πραγματικά αναρίθμητες οι πρωτοπόρες μορφές σε όλο το φάσμα της τέχνης που αναδείχτηκαν εκείνη την περίοδο στην ΕΣΣΔ. Και το όλο εγχείρημα οφείλουμε να το δούμε εντός των αντιφάσεών του.
    Τη συλλογή του Κωστάκη την αγνοούσα μέχρι σήμερα, και ω του θαύματος την ακούω σήμερα από δεύτερο διαφορετικό άνθρωπο να μου την επαινεί! Εγώ παντως σε πρώτη επαφή με τη Ρωσική αβανγκάνρτ ήρθα στο Μπενάκη πριν 2 χρόνια.

    Μια επεξήγηση που πρέπει να κάνω για να μη φανεί ελιτίστικη η προσέγγιση αφού μου επισημάνθηκε:
    στο σημείο που καταλήγω για το ζήτημα του μεταμοντερνισμού και λέω ότι «για τα χαμηλότερα στρώματα της, το σύστημα αρκείται στο απλώς ευτελές και λούμπεν, που εύκολα, κριτικάρει κανείς.»

    Καταρχάς ήθελα περισσότερο να κριτικάρω αυτό που οι κύκλοι της διανόησης μας πασάρουν ως ντεμέκ πρωτοποριακό.
    Απέφυγα από την άλλη να κάνω μια πιο εκτενή αναφορά γιατί έχουμε πήξει στους Λαζόπουλους.
    Τι εννοώ. Είναι πραγματικά εύκολη κριτική και χιλιοειπωμένη ότι «μας σερβίρουν σκουπίδια στο χαζοκούτι», τα φασιστικού τύπου «ριάλιτι σόου» που διαφθείρουν την κοινωνία και την «εθίζουν στην κλειδαρότρυπα», «τα σκυλάδικα» κι άλλα ακόμα δημοσιογραφικά κλισέ. Και αν έμενα εκεί κακώς θα έμενα.
    Ομως αξίζει πραγματικά να διατυπωθεί ακόμα και με ξεχωριστό άρθρο ότι πέρα από το αισθητικό και ηθικίστικο κομμάτι στο οποίο παραμένουν οι ευκόλως κρίνοντες αστοί διαννοούμενοι και κριτικοί, για μας πιο σημαντικός είναι ο ταξικός ρόλος της ευτέλειας. Η κοινωνική σημασία δηλαδή του να αναπαράγω λοβοτομημένες συνειδήσεις μέσω λοβοτομημένων προγραμμάτων. Καθώς το λούμπεν και ευτελές πολιτιστικά απευθύνεται στο πιο εξαθλιωμένο ταξικά, ακριβώς για να το κρατάει εκεί με έναν ακόμη χαλκά, πέρα από τη σιδερένια μπάλα της υπερξίας που του αποσπά και του μεροκάματου που του στερεί το σύστημα.

  4. prop-agit Απρίλιος 15, 2011 στις 1:18 πμ #

    Να πω επίσης ότι διόλου τυχαία η ανάρτηση συνέπεσε με τη 14η Απρίλη 1930, ημερομηνία θανάτου του Βλαδίμηρου Βλαδιμίροβιτς Μαγιακόφσκι.

  5. Αλέξανδρος Δελάρζ Απρίλιος 15, 2011 στις 1:53 πμ #

    Να ζήσουμε να τον θυμόμαστε.
    Δεν αποκόμισα κάποια ελιτίστικη διάθεση στο σημείο που αναφέρεις, το αντίθετο μάλιστα. Η ευτελής, βιομηχανοποιημένη και εκχυδαϊσμένη «τέχνη» στην οποία υποπίπτουν τα φτωχά λαϊκά στρώματα, έχουν σοβαρά προβλήματα τεκμηρίωσης ως τέτοιας. Το μεταμοντέρνο, αυτό που ο κόσμος λέει λαϊκά και, ολίγον κοροϊδευτικά, «κουλτουριάρικο», «ψαγμένο» και τέτοια, είναι σαφώς η αντανάκλαση μικροαστικών αντιλήψεων στον τομέα της τέχνης. Το επαναστατικό, το πρωτοπόρο, το καινούριο όταν έρθει ως αποτέλεσμα των επαναστατικών κοινωνικών διεργασιών, θα είναι τέτοιο που θα το καλοδεχτεί ο απλός κόσμος, επειδή ήδη θα έχει μπει στο επαναστατικό «τριπάκι».
    Σήμερα αυτό που λεν μοντέρνο και τέτοια, στην ουσία αντικατοπτρίζει την παρακμή του τμήματος της αστικής τάξης που προλεταριοποιείται βίαια και εκφράζει τις αντιφάσεις και τις αυταπάτες του.
    Φυσικά υπάρχουν και ωραία, πρωτοπόρα πράγματα που αντικατοπτρίζουν την υποβόσκουσα οργή που δεν έχει εκδηλωθεί ακόμα. Και μια και το φερες στην επιφάνεια, νομίζω είναι ένδειξη ότι κάτι κυοφορείται και στην τέχνη.

  6. sentic Απρίλιος 15, 2011 στις 5:21 πμ #

    tovarish Prop-agit

    πολυ διαφωτιστικο και αφανταστα διδακτικο το αρθρο σου!!!
    Μια ερωτηση: Τι ειναι πανω κατω ο κονστρουκτιβισμος??
    Οσο για τον μεγαλο Βλαδιμηρο υπερπολυτιμη η κληρονομια του!!

    Σημερα αμόλησε τους κεραυνους της φωνής σου προλεταριατο

    λησμονησε της γενικης συχώριας το κερι

    Εξοντωμενος απο των φασιστων ληστων το συνδικατο

    στερνη φορα απο την μοσχα ο Βορόφσκι θα διαβει.

    Πόσοι θα λείψουνε…..ποσοι μας λείψαν..

    Ποσους λιανισανε…..ποσοι γιναν καπνος…

    Οπου αν λυγισανε..οποιοι αν λυγίσαν.

    Εμεις δεν λυγίσαμε,θα τραβήξουμε εμπρος.

    Σημερα την οργή φτιαξε μπομπα στρογγυλη,

    Σημερα τις φωνές κανε να αστράψουν ξιφολόγχες.

    Πρόβαλε σαν φάντασμα στα μάτια του Καπιταλίστα..

    …αναδιπλώσου στων ανακτόρων τις κόχες.

    Στις ξετσίπωτες νότες απάντηση ας δώσει

    πολυεκατομμυριο το βήμα του λαού μας.

    Μιλιούνια στου κρεμλινου τα τείχη ας αναδιπλωθουν.

    Κι ας υπογγραμμίσει ο θάνατος του συντρόφου μας

    την αθανασία του κομμουνισμου!!!!!

  7. kraftwerk Απρίλιος 15, 2011 στις 9:41 πμ #

    είμαι στην δουλειά , διαβάζω στα πεταχτά το άρθρο,

    PROP ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ, ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ ΩΡΑΙΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ!!

  8. ο κομμαντο στο έαρ Απρίλιος 15, 2011 στις 9:43 πμ #

    Πολύ ωραίο κείμενο. Πολύ πιο μπροστά απ’ ό,τι μας έχει συνηθίσει το κόμμα σε τέτοια θέματα. Έχω κάποιες σημαντικές διαφωνίες που ίσως μπορέσουν να βοηθήσουν να ανοίξει μια κουβέντα. Επιφυλάσσομαι όμως για κάποιες μέρες λόγω μη πρόσβασης στο ιντερνετ

    Για τον πανύψηλο, δείτε κι αυτό:

    http://radicaldesire.blogspot.com/2011/04/dave-widgery.html

  9. ΚΩΣΤΑΣ ΜΙΧΟΣ Απρίλιος 15, 2011 στις 9:51 πμ #

    Πολυ καλη δουλεια. Με μια μικρη αδυναμια δεν το παρακολοτθεις μεχρι το τελος το κινημα και την καταληξη που ειχε. Αν τελικα στην πορεια οικοδομησης του σοσιαλισμου κυριαρχησε σαν ρευμα και επιρεασε την σοβιετικη κουλτουρα και πολιτσμό..

  10. λαθραναγνώστης Απρίλιος 15, 2011 στις 10:38 πμ #

    Εξαιρετικό άρθρο. Ανέβασες πολύ τα στάνταρ. Συγχαρητήρια!
    Sentic @ 6,
    Αν δεν κάνω λάθος και θα με διορθώσει κάποιος,στον Κονστρουκτιβισμό, ο καλλιτέχνης ΦΤΙΑΧΝΕΙ-ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΖΕΙ απ το μηδεν τη μορφή που χρειάζεται για να αποδώσει την ιδέα του.
    Δεν διαλέγει μια έτοιμη οικεία μορφή που ήδη υπάρχει στη φύση.
    Π.χ το έργο του El Lissitzky: «Νικήστε τους λευκούς με την κόκκινη σφήνα», σε συμβατική-κλασσική απεικόνιση, θα έδειχνε ένα τάγμα του κόκκινου στρατού σε επίθεση με εφ όπλου λόγχη να διεμβολίζει μια μεραρχία λευκών.
    Στην κονστρουκτιβιστική απεικόνιση, ο καλλιτέχνης «φτιάχνει» αυτόν τον διεμβολισμό με μια κόκκινη σφήνα (συμβολίζει την επιθετικότητα-ορμή-εξωστρέφεια) που καρφώνει εναν λευκό κύκλο (συμβολίζει την άμυνα-φοβο-εσωστρέφεια).
    Η μετάβαση της ιδέας γίνεται από το μυαλό του καλλιτέχνη στο μυαλό του θεατή, χωρίς τη διαμεσολάβηση του συνειδητού,παρα μόνο με τη λεζάντα, την οποία όμως λογικά, ο θεατής θα διαβάσει μετά το impact απο την εικόνα.

  11. prop-agit Απρίλιος 15, 2011 στις 11:49 πμ #

    Το κείμενο μπορεί να πάρει άπειρες προεκτάσεις αν κάτσει να σκεφτεί κανείς το εγχείρημα της τέχνης σε μια οικοδομούμενη νέα κοινωνία με τεράστιες αντιφάσεις και ανισότητες, βασισμένη σε στέρεες αντιλήψεις χιλιετιών. Σε επόμενα σχόλια ίσως επανέλθω, παρόλο που αξίζει νέο αυτόνομο κείμενο για να αποδείξουμε κάποιες δυσκολίες μόνο που αντιμετώπισε το εγχείρημα αυτό. Ευχαριστώ για τα καλά λόγια όλων.

    @Αλέξανδρε
    Συμφωνώ απόλυτα με όσα λες.

    @sentic
    Νομίζω ο Λάθρα το περιγράφει τέλεια. Μιλάμε για μια τεχνοτροπία αφαιρετική και αρκετά γεωμετρική.
    Η αφίσα με τις πιπίλες πχ κάνει αυτό που λέει ο λάθρα σου δίνει την εντύπωση ενός γεωμετρικού μωρού, χωρίς να σου δίνει στο πιάτο ένα καλοζωγραφισμένο στρουμπουλό μωράκι.

    @κομάντο
    Νομίζω έχουμε αλλάξει απόψεις και μπλοκ του απολιθώματος πάνω στο θέμα. Πάντως αν και άλλος θα κολακευόταν να του λένε ότι είναι μπροστά από το κόμμα, όμως σε μένα δεν ισχύει. Να πω ότι μεγάλο κομμάτι του άρθρου μου είχε θεωρητική τεκμηρίωση στο τεύχος 6 του 2010 της Κομμουνιστικής Επιθεώρησης που βασίστηκε στην κουβέντα που άνοιξε στο Φεστιβάλ της ΚΝΕ το 2010 πάνω στο σοσιαλιστικό ρεαλισμό.

    @Κ.Μ.
    Σίγουρα μπορείς πάντως να βρεις ελλείψεις και αντιφάσεις που δεν πιάστηκαν. Πιο πολύ με ενδιέφερε να δώσω τη γέννεση παρά τη φθορά αυτών των κινημάτων. Η γέννεση και η ακμή οφείλονται στις πρωτόγνωρες υλικές συνθήκες που επέτρεψαν αυτή την ακμή, η παρακμή από την άλλη στην αντιστοίχηση της πραγματικότητας της ρώσικης κοινωνίας πάνω σε πτυχές του εποικοδομήματος, που έφεραν την προσγείωση και άλλες αντικειμενικές συνθήκες.

  12. Y Απρίλιος 15, 2011 στις 5:57 μμ #

  13. λαθραναγνώστης Απρίλιος 15, 2011 στις 6:14 μμ #

    Αχ βαχ και πάλι βαχ!
    Η αφίσα στην αρχή του You tube είναι μάλλον κινέζικη δεκαετίας του 50. Μιμείται το σοβιετικό στυλ τότε που τα είχαν καλά με τον Στάλιν.
    Που να ήξερε όμως ο φουκαράς ο προλετάριος με την κοφτή χειρονομία και το άγριο βλέμα, ότι το κόμμα του, 40 χρόνια μετά, θα τον έβαζε να αποδεχτεί με βαθειά υπόκλιση τα «πακετάκια» που του προσέφερε ο χοντρός καπιταλιστής.

  14. λαθραναγνώστης Απρίλιος 17, 2011 στις 9:45 μμ #

    Τελευταία σκηνή του Σπάρτακου(σκην.Στάνλεϋ Κιούμπρικ).
    Μια απο τις ιστορικότερες σκηνές του κινηματογράφου.
    Ο σεναριογράφος Dalton Trumbo, εισάγει τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό στο Χολυγουντ.

  15. prop-agit Απρίλιος 18, 2011 στις 5:06 μμ #

    Από το Ριζοσπάστη που κυκλοφορεί.
    Μια πολύ καλή ιστορική προσέγγιση στο ζήτημα της τέχνης όπως αυτή αναπτύχθηκε στη Σοβιετική (1919) και μετέπειτα Λαοκρατική (1945-1989) Ουγγαρία.
    Καθώς και μια απόπειρα θεωρητικής προσέγγισης του ρόλου του διανοουμένου ως προς το κίνημα με βάση τις Λενινιστικές αρχές.

    http://www2.rizospastis.gr/page.do?publDate=17/4/2011&id=13378&pageNo=11&direction=1

  16. KOMMANTO 'θα ξανάρθεις, μου λεν, πάλι Λάμπρο σε πέντε γενιές..' Απρίλιος 24, 2011 στις 4:28 μμ #

    Υπάρχει μεγάλο πρόβλημα με τους όρους prop.

    Η ΚΟΜΕΠ δε δικαιολογείται διότι η βιβλιογραφία και στα ελληνικά είναι τεράστια και επίσης η συζήτηση γι’αυτούς τους όρους μετράει πλέον μια τριακονταετία. Επειδή λοιπόν πραγμάτευση χωρίς ξεκαθαρισμένες βασικές έννοιες δε γίνεται,και επειδή ο μαρξισμός είναι φιλοσοφία που διεκδικεί την επιστημονικότητα και όχι την επιφανειακότητα, θα αναλάβω τον άχαρο ρόλο (γιατί δεν έχω καμμία όρεξη να το παίξω ξερόλας για πράγματα τα οποία είναι γνωστά εδώ και καιρό και μόνο στο Περισσό φαίνεται να μην έχουν ακούσει τίποτα -με το συμπάθειο) της ορολογικής αποσαφήνισης.

    Το ‘μοντέρνο’ δεν είναι απλά μια αισθητική κατηγορία. Το ‘μοντέρνο’ είναι μια ιστορική στιγμή. Είναι το άνοιγμα προς την καθολικότητα, η ανάπτυξη ενός προτσές που διαρρηγνύει τα όρια της μεσαιωνικής φαιουδαρχίας, και συνεχίζει για να διαρρήξει τα όρια της κεφαλαιοκρατίας -όπως έκαναν τα πρωτοποριακά ρεύματα στη τέχνη τον 20ο αιώνα-. Αυτό το προτσές γεννήθηκε και τροφοδοτήθηκε, αλλά και δεσμεύτηκε στη συνέχεια, από τις αντιφάσεις του κεφαλαίου. Ο ίδιος ο μαρξισμός είναι γέννημα του ‘μοντέρνου’, της νεωτερικότητας -και βέβαια νόμιμος κληρονόμος των καλύτερων στιγμών του ευρωπαϊκού διαφωτισμού- και μάλιστα το καλύτερο, επειδή κατάφερε την αυτοσυνειδησία της και ζήτησε την αυτουπέρβασή της, δηλαδή, με απλά λόγια, την κατάργηση της κεφαλαιακής σχέσης.
    Η αντιφατικότητα και η συνεχής επαναστατικότητα και αυτοαναίρεση των μορφών της ‘μοντέρνας’ τέχνης αντανακλά, σε τελευταία ανάλυση, τον πρωτεϊκό και αυτοαναιρούμενο χαρακτήρα της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής η οποία κοινωνικοποιείται και εξελίσσεται συνεχώς την ίδια στιγμή που η ατομική ιδιοκτησία την κρατά πίσω και την δεσμεύει.

    Εδώ βέβαια συζητάμε για το εποικοδόμημα και τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά. Το ‘μοντέρνο’ είναι (ήταν δηλαδή..) πολυποίκιλο. Η πρωτοπορία, η avant garde (υπερρεαλισμός, εξπρεσσιονισμός, φουτουρισμός κλπ) αποδομεί και συντρίβει τις μορφές και τα περιεχόμενα του αστικού τρόπου σκέψης και έκφρασης(όπως είχαν διαμορφωθεί από την αστική τέχνη όλο το 19ο αιώνα) με την διαλεκτική πεποίθηση μιας αναδιάταξης και σύνθεσης σε ένα ανώτερο απελευθερωτικό επίπεδο. Αντίθετα, αυτό που ονομάστηκε καλλιτεχνικός-λογοτεχνικός ‘μοντερνισμός’ (Έλιοτ, Τζόυς, Κάφκα) βιώνει και θεωρεί την κρίση και την κατάρρευση των αστικών αξιών και του αστικού πολιτισμού (στο Μεσοπόλεμο και ακόμα περισσότερο μεταπολεμικά) ως κρίση του πολιτισμού και της ανθρωπότητας γενικά, γι’αυτό και καταλήγει στο μηδενισμό και στρώνει το δρόμο για την επέλαση του ‘μεταμοντέρνου’ από το ’70 και μετά.

    -Λες επίσης: «το ίδιο το αβανγκαρντιστικό ρεύμα της πρωτοπόρας τέχνης άνθισε και κάρπισε στη νεαρά επαναστατημένη χώρα των Σοβιέτ και όχι στα μεγάλα σαλόνια της εσπερίας»
    Καλός ο επαναστατικός πατριωτισμός αλλά, όπως όλοι οι πατριωτισμοί, οδηγεί σε ανακρίβειες. Στα σαλόνια της Γαλλίας όχι. Στους δρόμους όμως και στα μποέμικα καλλιτεχνικά καφενεία του Παρισιού ήταν που ο Μπωντλαίρ, ο Ρεμπώ (17χρονος μαχητής στη Κομμούνα) και οι άλλοι διαλύσανε τις παλιές ποιητικές μορφές και ανάψανε το φυτίλι της πρωτοπορίας που με τους υπερρεαλιστές έκανε το μπαμ κι ακούστηκε σ’όλο τον πλανήτη. Αλλωστε η ίδια η λέξη είναι γαλλική σύντροφε.. – Για τους Ρώσσους έχεις δίκιο μόνον όσον αφορά τα εικαστικά όπου όντως είχαμε μια πραγματική Αναγέννηση, αν και την ίδια περίοδο οι γερμανοί εξπρεσσιονιστές του Γαλάζιου Καβαλάρη και ο κυβισμός του Πικάσσο μπορούν άνετα να συμπεριληφθούν στο «αβανγκαρντιστικό ρεύμα της πρωτοπόρας τέχνης».

    Για το ‘μεταμοντέρνο’.
    Το μηδενιστικό, αντιδιαφωτιστικό, νιτσεϊκό ρεύμα του ‘μοντερνισμού’ βρίσκει εδώ την πλήρη ανάπτυξή του. Το τέλος της διαλεκτικής. Η ιστορική και καλλιτεχνική εξέλιξη έμεινε από καύσιμα, και όσες συγκρούσεις και αντιφάσεις και αν έχει, αυτές δεν λύνονται μέσα από μια καινούργια σύνθεση αλλά λιμνάζουν, αποδομούνται και συνδυάζονται κατά βούληση. Ο Άνθρωπος, η Φύση, η Ιστορία, η Τέχνη (αξίες του αστικού τρόπου σκέψης, την περίοδο που αυτή η τάξη ήταν προοδευτική για το ιστορικό προτσες) δεν αποτελούν πλέον πάγιες ουσίες. Δεν υπάρχει νόημα, περιεχόμενο (εξ’ου και το πρωτείο της μορφής, ‘το μέσο είναι το μήνυμα’ κτλ), δεν υπάρχει δέσμευση στα εμπειρικά/ιστορικά δεδομένα, όλα μεταβλήθηκαν σε έσχατα αποδομημένα στοιχεία και ο καλλιτέχνης ή ο φιλόσοφος μπορεί να τα συνδυάσει όπως του καπνίσει. Δεν υπάρχει συνεκτική εικόνα της πραγματικότητας και βέβαια ούτε δυνατότητα αντικειμενικής γνώσης του κοινωνικού είναι. Αυτό που τελικά λείπει εδώ -και γι’αυτό ο όρος έχει μια νομιμότητα- είναι ο θεμέλιος λίθος των μοντέρνων χρόνων, αυτό που μας έδωσε ο Διαφωτισμός: το πρωτείο του Λόγου, η δυνατότητα του ανθρώπου μέσω της επιστήμης και του πολιτισμού, να γίνει κύριος της πραγματικότητας. Στη μεταμοντέρνα κατάσταση τα πάντα συνδυάζονται με τα πάντα. ΤΙΠΟΤΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΛΗΘΙΝΟ – ΟΛΑ ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΙ, που έλεγε κι ο Μπάροουζ. (ένα παράδειγμα για να γίνει κατανοητό: o Νταλάρας τραγουδάει Μάρκο στο Μέγαρο Μουσικής..) – Όλη την ιστορία με το ‘μεταμοντέρνο’ πρέπει να τη δούμε ως παρακμή του αστικού πολιτισμού. Όπως και ο τρόπος παραγωγής απ’τον οποίον προέρχεται, δεν έχει σήμερα να προσφέρει πραγματικά τίποτα στην πολιτισμική διάσταση του ανθρώπου. Γι’ αυτό το λόγο, προσπαθεί αυτό το τίποτα να το προσφέρει σαν καινούργιο. Όπως ωραία το είχε θέσει κάποιος που δε θυμάμαι τώρα: «Όταν η αστική τάξη λέει ότι το μέσο είναι το μήνυμα, το λέει ακριβώς επειδή δεν έχει τίποτα να πει.»

    Αυτά ως προς την ορολογία

  17. propagitor Απρίλιος 25, 2011 στις 7:43 μμ #

    Αν διέκρινες κάποιες ακροβασίες στην ορολογία δεν οφείλονται στην ΚΟΜΕΠ αλλά σε μένα περισσότερο, μια και το άρθρο της Μηλιαρονικολάκη δεν αναφέρεται πουθενά στον όρο «μοντερνισμός» και «μετα-μοντερνισμος».

    Απο κει κι έπειτα δεν είμαι ιστορικός τέχνης και νομίζω ότι τα όσα λες είναι αρκετά ακριβή.
    Τα όσα αναφέρεις για τον μοντερνισμό είναι ακριβέστατα και δεν έχω κάποια κριτική να σου κάνω, ούτε στο άρθρο μου το σνομπάρω ή το κριτικάρω σα ρεύμα και σαν ορολογία.

    Η ίδια η αβανγκάρντ έχει επίσης όπως λες, πολλές εκφράσεις και ρεύματα και πολλοί καλλιτέχνες ήρθαν να το υπηρετήσουν. Το ρώσικο ιστορικό παράδειγμα είναι άκρως ενδιαφέρον και το εξετάζω, γιατί μαζί με το κίνημα του προλετ-κουλτ, είναι οι 2 πιο στεθερές και συνεπείς φίλιες δυνάμεις της 1ης προλεταριακής επανάστασης από πλευράς διανόησης.
    Ο ίδιος ο αβανγκαρντισμός είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι σε άλλες περιοχές του κόσμου είχε τελείως διαφορετικό περιεχόμενο και πολύ πιο ανοιχτά οδήγησε στη σήψη και την παρακμή του μεταμοντέρνου από τα παραδείγματα του Κάφκα και του Έλλιοτ που αναφέρεις.
    Χαρακτηριστικότατο παράδειγμα είναι ο προικισμένος φουτουριστής καλλιτέχνης Μαρινέτι ο οποίος ήταν θερμότατος υποστηρικτής του Φασιστικού κόμματος του Μουσολίνι, ή η Ναζίστρια κινηματογραφίστρια Λένι Ρίφενσταλ που έχει ένα τεράστιας αισθητικής αξίας έργο, ταγμένο όμως στο φασισμό. Ο τεράστιος υπερρεαλίστης φιλοφρανκιστής Νταλί είναι ένα ακόμα παράδειγμα.

    Απο κει και πέρα. Τα απόνερα της Γαλλικής επανάστασης και της κομμούνας αδερφέ είναι τέχνη επαναστατική και έχουν άπειρες διδαχές να μας δώσουν. Όμως απο κει και πέρα στην Εσπερία δεν είχαμε ποτέ οικοδόμηση μη εκμεταλλευτικής κοινωνίας και το εποικοδόμημα ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα στο Παρίσι είναι καθαρά μπουρζουάδικο. Ο δε μποεμισμός (δεν αναφέρομαι στους καλλιτέχνες που αναφέρεις) κατά πολλούς είναι κατηγορία και όχι αρετή στην τέχνη. Το αστικό εποικοδόμημα στη Γαλλία κυνήγησε σκληρά τους μη «δικούς της» εκφραστές και δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η Ρώσικη εμιγκράτσια της διανόησης, εκεί βρήκε καταφύγιο μετά τη συντριβή των στρατιών του Ντενίκιν από τον κόκκινο στρατό.

    Μεγάλη κουβέντα τέλος σηκώνει το ζήτημα των τομών στην τέχνη. Και τη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην κριτική αφομοίωση και την νέα παραγωγή πρωτοπόρας τέχνης.

    Για το «μεταμοντέρνο» τέλος επιχείρησα μια γραμματολογική και εμπειρική κριτική. Η δική σου είναι ιδεολογική και πολύ σωστή προσέγγιση κατ’εμέ.

  18. ΚΟΜΜΑΝΤΟ 'θα ξανάρθεις, μου λεν, πάλι Λάμπρο σε πέντε γενιές..' Απρίλιος 25, 2011 στις 8:09 μμ #

    «Κοινώς για να το κάνουμε πιο λιανά, σε αυτόν εμπεριέχεται ΚΑΘΕ εκφραστική μορφή που δύναται να υπάρξει, ρεαλιστική, σουρεαλιστική, κυβιστική, πουαντιγιστική, ιμπρεσιονιστική, φουτουριστική, πανκ, ποπ-αρτ, ροκ, ρέγγε, δόγμα 95, παραδοσιακή, ελαφρολαϊκή κι ότι άλλο μας καπνίσει με μια μονάχα προϋπόθεση: η τέχνη αυτή να μη γυρνάει ελιτίστικα την πλάτη στον κοινωνικό προβληματισμό και ενεργά να παίρνει μέρος στην άρση της αντίθεσης προς το συμφέρον του δυναστευόμενου και όχι του καταπιεστή.»

    Θα μπορούσα να συμφωνήσω απόλυτα με τα παραπάνω. Βέβαια, κατά τη γνώμη μου, αυτό το μοντέλο αφορά την τέχνη στο σήμερα, την τέχνη κάτω από το ζυγό της κεφαλαιοκρατίας. Όταν, όπως στην περίπτωση της σοβιετίας, έχει επέλθει η ρήξη, πρέπει και η τέχνη να ανασυγκροτηθεί και να αναζητήσει νέους δρόμους, πιο ‘ψυχολογικούς’ και ταυτόχρονα πιο ‘λαϊκούς’ -αλλά αυτό είναι πιο ειδικό θέμα, αν συνεχιστεί η συζήτηση θα πω κάποια πράματα.
    Παρ’όλα αυτά, αυτά που περιγράφεις παραπάνω μπορεί να είναι οι διακυρήξεις του 24ου συνεδρίου του ΚΚΣΕ που μιλούσε για «πολυμορφία» και «ποικιλία» στην ανάπτυξη του σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Μπορεί να έιναι ο Λουνατσάρσκι που το ’20 έλεγε πως εφ’όσον υπάρχουν πολλές τάσεις καμμία δεν πρέπει να κριθεί κατάλληλη για το καθεστώς και πρέπει να παρέχεται υποστήριξη στις καλλιτεχνικές αναζητήσεις. Μπορεί να έχουν σχέση με το Λένιν που διαφωνούσε με τον Μπογκντάνωφ και την προλετκουλτ και υποστήριζε πως η μονοπώληση του τίτλου της επίσημης προλεταριακής τέχνης από μία σχολή ήταν ιδεολογικά και πρακτικά επιζήμια. Μπορεί ακόμα να είναι ανανεωμένη η απόφαση της σύσκεψης για την κουλτούρα της Κ.Ε. του ΚΚΣΕ τον Μάρτη του 1924 που αποδέχθηκε και επισημοποίησε την πολυμορφία στη μορφική αναζήτηση και το επαναστατικό περιεχόμενο.
    ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ όμως σε καμμία περίπτωση αυτό που πρωτοεμφανίστηκε ως ‘σοσιαλιστικός ρεαλισμός’ το 1932, το 1934 διατυπώθηκε επίσημα στο ‘Α Πανενωσιακό Συνέδριο Σοβιετικών Συγγραφέων και μέχρι το 1956 -τουλάχιστον..- μονοπώλησε την πολιτισμική παραγωγή στη σοσιαλιστική πατρίδα.
    Και βέβαια, η μετάβαση από την χαοτική πολυμορφία και τις πρωτοποριακές σχολές στα εικαστικά και την αρχιτεκτονική που ξεπηδούσαν σαν τα μανιτάρια, στο μοναδικό αποδεκτό δόγμα του ‘σοσιαλιστικού ρεαλισμού’ δεν έγινε και τόσο ανώδυνα όσο μας το παρουσιάζεις. Ήδη το 1931 πέφτουν σε δυσμένεια οι κονστρουκτιβιστές, διαλύονται οριστικά και «ενσωματώνονται» στο κεντρικό σώμα της Ένωσης Καλλιτενών κάτω από τον έλεγχο του κόμματος. Στην αρχιτεκτονική απορρίπτεται ο πειραματισμός που έδωσε απίστευτα πράματα όπως το Μαυσωλείο του Λένιν, η Λέσχη των μελών της κοινότητας του Ζνεβ και έκανε τα ρωσσικά περίπτερα να βάζουν τα γυαλιά σε όλους στις διάφορες ευρωπαϊκές εκθέσεις, και υιοθετούνται πλέον κλασσικές συντηρητικές φόρμουλες. Τον κονστρουκτιβισμό ακολουθούν όλοι, ο Τάτλιν με τον λειτουργισμό των Βχούτεμας, οι φουτουριστές, η ομάδα Ομπμόχου ακόμα και η προλετκουλτ συγκεντρώνονται κάτω από το έλεγχο της Ένωσης Καλλιτεχνών και συνακόλουθα ευνουχίζονται. Η πορεία πρωτοπόρων -σε παγκόσμιο επίπεδο- προσωπικοτήτων τα επόμενα χρόνια δείχνει πως μόνο ανώδυνα δεν έγινε η μετάβαση στο ‘σοσιαλιστικό ρεαλισμό’, και ότι είναι ζήτημα αν θα τη χαρακτηρίσουμε ‘μετάβαση’.. Ο Καντίνσκι, προσωπικός φίλος του Λουνατσάρσκι και για μια περίοδο υπεύθυνος παιδείας, φεύγει για τη Γερμανία. Ο Αϊζενστάιν σε ‘διαθεσιμότητα’. Ο μέγιστος Μάλεβιτς πεθαίνει χαμένος στην αφάνεια. Ο πανύψηλος Βλαντιμίρ αυτοκτονεί. Ο Μέγιερχολντ συλλαμβάνεται και εξαφανίζεται το 1939 μετά από παρέμβασή του στο συνέδριο σκηνοθετών που δήλωσε πως «Αυτό το αξιοθρήνητο και στείρο πράγμα, που αξιώνει να λέγεται σοσιαλιστικός ρεαλισμός, δεν έχει σχέση με την τέχνη».

    Το βασικό πρόβλημα με το ‘σοσιαλιστικό ρεαλισμό’ είναι η μηχανιστική/θετικιστική αντίληψή του πως η τέχνη αποτελεί αντανάκλαση της αντικειμενικής πραγματικότητας. Η θέση αυτή, στην οποία εναντιώθηκε φιλοσοφικά και ο Λένιν, προέρχεται ουσιαστικά από το θετικιστικό πνεύμα της Β’ Διεθνούς και τον Πλεχάνωφ, του οποίου το σύγγραμμα «Αισθητική» αποτέλεσε οδηγό για τους κήρυκες του ‘σοσιαλιστικού ρεαλισμού’. Άμεση συνεπαγωγή είναι η εργαλειακή θεώρηση της τέχνης και της αισθητικής ως ένα βοηθητικό εργαλείο της πολιτικής.»Ό,τι δεν είναι ωφέλιμο για το λαό, δεν έχει αισθητική αξία», όπως έλεγαν κι οι ναρόντνικοι. Για τον Μαρξ όμως -που δεν είχε απορρίψει τον Χέγκελ ως αντιδραστικό όπως οι σοβιετικοί ηγέτες- η τέχνη δεν συνειδητοποιείται μόνο ως αντανάκλαση, αλλά ως διαδικασία γνώσης και πράξης, ως διαλεκτική πρακτική ‘απόκτησης’ του εξωτερικού κόσμου μεσολαβούμενη από ένα ΕΝΕΡΓΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ (αυτή η διαλεκτική αυτονομία του υποκειμένου η οποία εκφράζεται στην εκάστοτε ιδιαιτερότητα της μορφής καταργήθηκε στο ‘σοσιαλιστικό ρεαλισμό’ και συκοφαντήθηκε ως ‘φορμαλισμός’). Είναι συνεπώς μια μορφή γνώσης που αποκρυπτογραφεί την κρυμμένη πραγματικότητα του νοήματος του κοινωνικού είναι, όσον αφορά και το αντικείμενο αλλά και το υποκείμενο. Είναι, ως εκ τούτου, μορφή γνώσης καθολικότερη και από την επιστήμη και από την ιδεολογική πρακτική -την προπαγάνδα κτλ. Γι’ αυτό άλλωστε κι ο Μάρξ στα γραπτά του χρησιμοποιεί τον Σαίξπηρ, τον Δάντη κι άλλους κλασσικούς συγγραφείς που κάθε άλλο παρά σοσιαλιστές επαναστάτες ήταν. Γιατί αναγνωρίζει στα έργα τους αυτήν την καθολικότητα (αυτό που ο Έρνστ Μπλοχ ορίζει ως βασικό χαρ/κο της αληθινής τέχνης: το ‘ουτοπικό πλεόνασμα’) που ξεπερνάει τους ιστορικούς-οικονομικούς όρους της εποχής του ή την ταξική θέση του δημιουργού και μπορεί να χρησιμεύσει στο, εκάστοτε, παρόν της ανθρώπινης υπόθεσης.

    Αυτή η ‘οντολογική’ υποβάθμιση της τέχνης είχε ως αποτέλεσμα μεχρι το 1956 να έχει γεμίσει ο τόπος με προτομές, αγάλματα, πορτραίτα και εργόχειρα με τη φάτσα του Στάλιν. Όταν η ίδια η κοσμογονική επαναστατική πραγματικότητα απαιτούσε αυξημένο πλούτο εκφραστικών μέσων και θεμάτων, η σοβιετική εξουσία γυρνάει την πλάτη και υιοθετεί αναχρονιστικούς νατουραλισμούς και επαναστατικούς ρομαντισμούς (αυτές οι αστείες γιγάντιες μορφές που φαίνονται και στο βίντεο παραπάνω) – Και όσον αφορά το άτομο, τη ψυχολογία και τη συνείδηση το απόλυτο μηδέν, αυτά τα χάρισαν στον Πάστερνακ και την Αχμάτοβα. Αυτά τα ανθρώπινα που δε χωρούσαν στην εργαλειακή ‘προλεταριακή’ προπαγάνδα ήταν «η βάρκα του έρωτα» που » συντρίφτηκε στην καθημερινή ζωή» και έκανε το Μαγιακόφσκι να δώσει τέλος.

    Όλα αυτά χωρίς καμμία αφοριστική διάθεση και χωρίς να ξεχνάμε ότι για τα ολέθρια λάθη έχουν το μερίδιο τους και οι οικονομικές και παραγωγικές συνθήκες, ο β παγκόσμιος κλπ. Μπορούμε, ας πούμε, να δούμε πως η κλασσική μηχανική και ο θετικισμός στην ευρώπη του 19ου αιώνα συνέβαλλαν στην εμφάνιση του καλλιτεχνικού ρεαλισμού/νατουραλισμού και ότι σε επίπεδο παραγωγής η σ.ε. δεν διέφερε και πολύ.
    Αλλά αυτό δε σημαίνει πως θα χώσουμε τα θεμελιώδη λάθη κάτω απ’το χαλί ονομάζοντάς τα απλά ‘στρεβλώσεις’ για να ξεμπερδεύουμε. Χρειάζεται μελέτη και ξεκαθάρισμα και συζήτηση το πράγμα.

  19. Σεχτάρ ο Τρομερός Απρίλιος 26, 2011 στις 1:55 πμ #

    Μπορεί να φαίνεται πιασάρικο αλλά η ταύτιση της ιδεολογίας του μοναχικού αντιδραστικού ατόμου με τα «ανθρώπινα, που δε χωρούσαν στην εργαλειακή (!) ‘προλεταριακή’ προπαγάνδα… κλπ», όχι μόνο δεν ήταν ο άχρωμος «πλούτος» που (δεν) απαιτούσε η κοσμογονική επαναστατική πραγματικότητα (μια τέτοια τιτανική προσπάθεια έχει πιο συγκεκριμένες και δύσκολες απαιτήσεις από την ευκολούτσικη «ευρύτητα» ενός τάχατες «πλούτου εκφραστικών μέσων και ΘΕΜΑΤΩΝ (…)» με πολύ ευδιάκριτους σκοπούς) αλλά ήταν και παραμένει στόχος του γνωστού ιδρύματος….
    » One of the most important and fascinating discussions in Saunders’ book is about the fact that CIA and its allies in the Museum of Modern Art (MOMA) poured vast sums of money into promoting Abstract Expressionist (AE) painting and painters as an antidote to art with a social content. In promoting AE, the CIA fought off the right-wing in Congress. What the CIA saw in AE was an “anti-Communist ideology, the ideology of freedom, of free enterprise. Non-figurative and politically silent it was the very antithesis of socialist realism….”
    (Για να σε παραπέμψω σε πηγές-τσιτάτα, που μάλλον δύσκολα θα αμφισβητήσεις: Frances Stonor Saunders, «Who Paid the Piper: The CIA and the Cultural Cold War», και μια κριτική:
    https://monthlyreview.org/1999/11/01/the-cia-and-the-cultural-cold-war-revisited )
    Τα πραγματικά ολέθρια και θεμελιώδη λάθη, που μάταια πια προσπαθεί (με το ντεμοντέ σνομπ υφάκι…) η εξαγορασμένη διανόηση της …»Democratic Left» (!) να κρύψει κάτω από το χαλί είναι ο συμβιβασμός και η υποταγή της στην κυρίαρχη τάξη του κόσμου, που πρόκειται να καταρρεύσει.
    Η μεγαλειώδης προσπάθεια του προλεταριάτου στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα για τον Σοσιαλισμό υποστηρίχτηκε κύρια από τον Σοσιαλιστικό Ρεαλισμό.

  20. Prop- Agit Απρίλιος 26, 2011 στις 12:41 μμ #

    Σεχτάρ πέφτεις νομίζω σε μια τεράστια λούμπα όταν επιχειρείς την ταύτιση «μοντέρνα τέχνη + ΣΙΑ= πουλημένη τέχνη για αριστερούτσικους απολογητές του καπιταλισμού.» Εαν όντως κάνεις αυτό στην υπεράσπιση του σοσ. ρεαλισμού, τότε κάνεις αυτό που με το άρθρο αυτό θέλω να ξορκίσω..

    Κομάντο εκπλήσσομαι αλλά συμφωνούμε σε πολλά. Εννοώ ότι παρά την εντελώς διαφορετική τοποθέτησή μας σε μύρια άλλα πολιτικά θέματα, σε αυτό η κριτική που ασκείς έχει μεγάλη βάση. Την ίδια έκπληξη είχα πρόσφατα όταν είδα ότι η απόφαση της ΚΕ των Μπολσεβίκων του 1925 «για την πολιτική του κόμματος στην λογοτεχνία», που θεωρήθηκε μπούσουλας για την πολιτική των μπολσεβίκων στην τέχνη και θεωρητικοποιούσε κάπως τα πράγματα, είναι εμποτισμένη μέσες άκρες από τις θέσεις του (κομματικού τότε) Τρότσκι ο οποίος όμως είχε ήδη συντριπτικά ηττηθεί στην εσωκομματική διαπάλη. (Για να γλιτώσω την καζούρα δεν συγκρίνω τις 2 εκπλήξεις που ένιωσα 😛 😛 ).

    Η αλήθεια είναι ότι την μετά το 30 περίοδο στην τέχνη της ΕΣΣΔ δεν την έχω τόσο αναλυτικά μελετήσει. Πάντως όσα στην τελευταία παράγραφο αναφέρεις ότι δεν τα παραβλέπεις αφοριστικά, πρέπει να σημειωθεί ότι παίζουν τεράστιο ρόλο στην ανάπτυξη του πολιτιστικού εποικοδομήματος. Εφόσον μιλάμε για τεράστιες αλλαγές στην ίδια τη Σοβιετική βάση.
    Είναι βέβαιο ότι πέραν των πολλών πειραματισμών και του αρχικού τεράστιου ενθουσιασμού πολλών καλλιτεχνών κάποια στιγμή, θα ερχόταν και η προσγείωση στην αδυσώπητη ρωσική πραγματικότητα που ήταν σκληρότατη ακόμα και μετά από 2 δεκαετίες οικοδόμησης.
    Μπορεί σίγουρα να υπήρχε μια τεράστια φούρια να σαρωθεί κάθε τι το παλιό στα πρώτα χρόνια απο πολλούς και από διαφορετικές σκοπιες. Οι αβανγκαρντιστές από την οικουμενική σκοπιά της αποδόμησης των παλιών μορφών, οι προλετ-κουλτ από τη σκοπιά της οικοδόμησης μιας αμιγώς προλεταριακής κουλτούρας. Όμως χαρακτηριστικά ο Λουνατσάρσκι το 1924 σημείωνε:
    «Το πολιτιστικό μέτωπο λέγεται τρίτο όχι μόνο γιατί είναι τρίτο με την έννοια της φροντίδας μας, αλλά και γιατί είναι τρίτο ως προς τον αργό χαρακτήρα των διαδικασιών που συντελούνται σ’αυτό και τέλος τρίτο ως προς το ύψος και τον οριστικό χαρακτήρα των στόχων του».
    Άρα λοιπόν μιλάμε για μια αντιστοίχηση της οξυμένης πάλης αυτών των χρόνων με το παραγόμενο καλλιτεχνικό προϊόν έστω και πιο ετεροχρονισμένη απ’όσο εσύ κι εγώ θα περιμέναμε..

    Η θεωρητικοποίηση και η θετικίστικη όπως λες χρησιμοποίηση του σοσιαλιστικού ρεαλισμού απο την άλλη δεν ήρθε σαν κεραυνός εν αιθρία το 32′ ενυπήρχε απο ξαρχής στη Σ.Ε. ως τάση.
    Υπάρχει ένα ολόκληρο υπόβαθρο στη διαπάλη ανάμεσα στα ρεύματα της τέχνης όλη τη δεκαετία του 1920, στην οποία το ρεύμα σκέψης του προλετ-κούλτ, παρά την κριτική που δεχόταν από το κόμμα, επικράτησε σε πολλά σημεία του αβανγκαρντιστικου ρεύματος. Η εύκολη ρετσέτα του «φορμαλισμού» για παράδειγμα είχε κολλήσει σε πολλούς αβανγκαρντιστές ως κριτική από το προλετ-κουλτ στην τέχνη τους πχ στον ίδιο το Μαγιακόβσκι!
    (Για την αυτοκτονία δε του Μαγιακόβσκι έχουμε ξαναμιλήσει και έχω πολλές αμφιβολίες για τα αμιγώς πολιτικά αίτια που πολλοί της αποδίδουν. Δεν ισχυρίζομαι ότι δεν δεχόταν πίεση και σε αυτόν τον τομέα αλλά δεν ήταν ο μόνος λόγος μια και παράλληλα με την κριτική, τύγχανε και μεγάλης αναγνώρισης απο εκατομμύρια κόσμου στη Σ.Ε.).

    Για την περίοδο αυτή θα επανέλθω στη συζήτηση στο μέλλον γιατί έχει πολύ ψωμί και δεν έχω χρόνο αυτή τη στιγμή.

    Κατ’εμέ αξίζει πάντως να σημειωθεί ότι ένα απο τα βασικά ζητήματα που προκύπτουν μαζί με το σοσιαλισμό αντικειμενικά προξενώντας συγχύσεις και στρεβλώσεις είναι η σύμφυση καλλιτεχνικής παραγωγής και κριτικής της τέχνης σε κρατικό πλέον επίπεδο.
    Τι εννοώ: Στον καπιταλισμό τα μέσα παραγωγής στην τέχνη (πχ στούντιο, παραγωγή CD, τυπογραφεία, εκθεσιακοί χώροι) τα έχουν ιδιώτες και καπιταλιστές και αυτοί με κριτήριο το τι πουλάει και τι όχι παράγουν και προάγουν εμπορεύματα τέχνης. Όταν αυτά τα μέσα παραγωγής περνούν στην κοινωνική κρατική ιδιοκτησία, και το κριτήριο δεν είναι πλέον το κέρδος, αλλά το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα που αξίζει να τυπωθεί και να προαχθεί. Έτσι ο ίδιος ο παραγωγός της τέχνης γίνεται πιο φανερά και κριτικός της. Ποιά είναι λοιπόν τα κριτήρια στο να παραχθεί αυτή η τέχνη είναι πλέον αρκετά λεπτο ζήτημα.
    Ευτυχώς πάντως η τεχνολογία βοηθάει πλέον και σίγουρα ο νέος παραγωγός μπορεί απείρως πιο αυτόνομα να παράξει τέχνη σε σχέση με τις αρχές του 20ου αιώνα για τις οποίες συζητάμε, άρα ο σοσιαλισμός του μέλλοντός μας θα χει πιο εύκολο φορτίο να σπρώξει.

    Οφείλει το κράτος λοιπόν να προάγει τον πειραματισμό που συχνά στην κοινωνία μπορεί να τον κριτικάρουμε?
    Ο Λένιν σε διάλογο του με την Τσέτκιν απαντά: «Πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι στη χώρα μας γίνονται πολλοί πειραματισμοί. Και πλαϊ στους σοβαρούς έχουμε και πολλούς παιδαριώδεις, ανώριμους που μας αφαιρούν δυνάμεις και πόρους. Μα καθώς φαίνεται και στη φύση, έτσι και στην κοινωνία η δημιουργική ζωή απαιτεί τη σπατάλη»
    Ο δε Λουνατσάρσκι τον συμπληρώνει: «Καλύτερα να επιτρέψουμε την ανώφελη, έστω και κάπως βλαβερή βλάστηση κάποιου ζιζανίου από τις διάφορες καινοτομίες, παρά να ξεριζώσουμε κάποιο μικρό φυτό που στην πραγματικότητα του μέλλονταν να γίνει μεγάλο δέντρο».

  21. Prop- Agit Απρίλιος 26, 2011 στις 12:56 μμ #

    (Σόρι για κάποιες ασυνταξίες στα σχόλια μου, απλά έχω το κακό συνήθειο να μην κοιτάω 2η φορά το κείμενό μου 😉 )

  22. ΚΩΣΤΑΣ ΜΙΧΟΣ Απρίλιος 26, 2011 στις 2:24 μμ #

    Το κείμενο σου προπ με έκανε και άρχισα να ξαναδιαβάζω κάποια κείμενα για την αβαν γκαρτ που τα ειχα ξεχασμενα. Δεν είχα σκοπό να παρέμβω σε αυτόν τον καταπληκτικό διάλογο που αναπτύσσεται ανάμεσα σε σένα και τον κομάντο, όμως η παρέμβαση του σεχταρ οδηγεί ακριβώς σε αυτό που θέλεις να αποφυγής. Φυσικά το σπέρμα της υποταγής της τέχνης στα άμεσα κομματικά καθήκοντα, που είναι υπέρμαχος ο σεχταρ ενυπήρχε ήδη στον ένα ή άλλο βαθμό στο ρεύμα του κονστρουκτιβισμού. Τι τα θέλουμε τα εργαστήρια ζωγραφικής; αναρωτιόταν ο Κλούτσις σε άρθρο του στο περιοδικό του «ΛΕΦ» το 1924, παράλληλα με απόψεις που έφερναν σε αντιπαράθεση το Μουσείο με το Εργοστάσιο.

    Μια πρώτη απάντηση θα μπορούσε να δοθεί με τα λόγια του Μαγιακόφσκι σε μια από τις έντονες συζητήσεις με το κοινό το 1928:
    «Η τέχνη δεν γεννιέται μαζική, γίνεται μαζική … η μαζικότητα είναι αποτέλεσμα της πάλης μας και όχι το τυχερό πουκάμισο με το οποίο γεννιούνται τα βιβλία κάποιας λογοτεχνικής μεγαλοφυΐας … το κατανοητό πρέπει να ξέρουμε να το οργανώνουμε. … Αν το βιβλίο προορίζεται για να είναι αποκλειστικά αντικείμενο κατανάλωσης των λίγων, τότε δεν χρειάζεται … αν όμως απευθύνεται σε λίγους έτσι όπως η ενέργεια κατευθύνεται σε λίγους υποσταθμούς μεταβίβασης, για να τη σκορπίσουν αυτοί στις ηλεκτρικές λάμπες, τότε ένα τέτοιο βιβλίο χρειάζεται. Αυτά τα βιβλία απευθύνονται σε λίγους, όχι όμως σε καταναλωτές, αλλά σε παραγωγούς». Και εδώ φαίνεται το πόσο δίκιο είχε γιατι , Η τέχνη δεν πρέπει και δεν μπορεί να καθηλώνεται μόνο στο επίπεδο της άμεσης χρηστικότητας και της προπαγάνδας. Ρόλος της είναι να δημιουργεί υπόβαθρο και κριτήρια.Να θέτει ερωτήματα και διλήμματα, να ανιχνεύει το μέλλον και τα υπόγεια κοινωνικά ρεύματα. Όχι απλά να αντανακλά, αλλά να μεγεθύνει, να διαθλά, να φέρνει στην επιφάνεια απόκρυφες πτυχές της ανθρώπινης ύπαρξης, να ψηλαφεί ανοιχτές πληγές να απελευθερώνει ανθρώπινα συναισθήματα. Αυτή φυσικά η προσέγγιση για τους οπαδούς του σταλινικού σοσιαλιστικού ρεαλισμοί (δεν ήξερα ότι υπάρχουΝ ακόμα) φτΑνει να καταλήγει και σε ανοησίες ολκης του είδους «η εξαγορασμένη διανόηση της …”Democratic Left” (!) να κρύψει κάτω από το χαλί είναι ο συμβιβασμός και η υποταγή της στην κυρίαρχη τάξη του κόσμου, που πρόκειται να καταρρεύσει.»

  23. Prop- Agit Απρίλιος 26, 2011 στις 3:51 μμ #

    Κύριε Μίχο μου.
    Πολύ καλή η υποσημείωση του Μαγιακόφσκι που παραθέτεις, μόνο που στη συνέχεια στο όνομα της κατατρόπωσης του «Σταλινικού ανεμόμυλου» που έχεις χτίσει στο Δον-Κιχοτικό μυαλό σου χύνεις πάλι την καρδάρα. Άρα διορθώνω.
    Ο Σοσ. Ρεαλισμός είναι πνευματικό παιδί του καιρού του, το ίδιο και οι στρεβλώσεις του. Πάντως αμα του έδινες έναν προσδιορισμό δε θα τον έλεγες Σταλινικό αλλά Γκορκικό κατασκεύασμα που έχει δώσει μεγάλα αριστουργήματα και επηρέασε περισσότερα (εκτός κι αν ο Ρίτσος ή ο Βάρναλης που φαντάζομαι καλλιτεχνικά θα αγαπάς, επηρεάστηκε απο κάποιο άλλο μη ρεαλιστικό ρεύμα).

    Και για να δεις τι παιχνίδια παίζει η μοίρα Στάλιν ήταν μεγάλος θαυμαστής του Μαγιακόφσκι σε αντίθεση με τον Λένιν ο οποίος, Πλεχανοφικά επηρεασμένος (παιδί του καιρού του κι αυτός προφανώς), ήταν ακραιφνής κλασσικιστής στα γούστα του και αντιπαθούσε τον φουτουρισμό.

  24. ΚΩΣΤΑΣ ΜΙΧΟΣ Απρίλιος 26, 2011 στις 4:24 μμ #

    Σε άλλο πράγμα απαντάς άλλα δεν πειράζει πάμε παρακάτω. Εγώ απαντώ στην στρέβλωση που περιγραφείς και που αποθεώνει ο σεχταρ. Τώρα αν ο Γκόργκι την υπηρέτησε απόλυτα αυτό δεν σημαίνει ότι οι σημαντικότερες στρεβλώσεις του Σ.Ρ δεν έγιναν την Σταλινική περίοδο, είναι σύμπτωση άραγε? Τώρα αν σε ενοχλεί σε πολιτικό επίπεδο ο προσδιρισμός «σταλινική περιοδος» τι να σου κάνω βρες κάποιον άλλον προσδιορισμό που να απαντά για παράδειγμα στο γιατί όλο αυτό το κίνημα που σωστά αποθεώνεις περιθωριοποιήθηκε, διώχτηκε και συκοφαντήθηκε την περιοδο αυτή. Ε όχι και η «σονάτα του σεληνοφώτος» σοσιαλιστικός ρεαλισμός

  25. Y Απρίλιος 26, 2011 στις 8:02 μμ #

    Όποιος είναι Αθήνα και είναι για ουζάκι Πέμπτη βράδυ να στείλει μέιλ στο mygranma (παπάκι) gmail (τελεία) com.

  26. Prop- Agit Απρίλιος 26, 2011 στις 8:07 μμ #

    Πιο πάνω Κώστα γανιάζω για να πω ακριβώς ότι δεν έγιναν μόνο στην «Σταλινική περίοδο» 32′-56′ οι στρεβλώσεις καθώς είχαν μεγάλο παρελθόν και μέλλον. Σίγουρα έγιναν πολλές κατα τη γνώμη μου καλοπροαίρετες προσπάθειες να αμβλυνθούν λάθη του παρελθόντος με λανθασμένα όμως εργαλεία και οργανωτικά μοντέλα.
    Από την άλλη δεν μου αρέσει ο όρος αποθεώνω γιατί δεν το κάνω. Και η αλήθεια είναι ότι και σε αυτό το κίνημα χωράει κριτική, όπως και στο κίνημα του προλέτ-κουλτ υπάρχουν πάρα πολλά θετικά στοιχεία προς εκτίμηση. Μπορώ να αναφέρω κάποια στοιχεία στο μέλλον.

    Ο σοσ. ρεαλισμός, δεν ήταν μια θεωρία επίθεσης, όσο μια συνενωτική θεωρία όλων αυτών των ρευμάτων που υπό κάποιες επιρροές κατανοήθηκε στρεβλά και εφαρμόστηκε φορμαλιστικά. Κομμάτι της στρεβλής σύλληψής του είναι ακόμα και η ίδια η κατακλείδα σου «Ε όχι και η «σονάτα του σεληνοφώτος» σοσιαλιστικός ρεαλισμός». Αν ο τιμημένος με βραβείο Λένιν ποιητής δεν είχε μια τέτοια σοσιαλιστική ρεαλιστική αντίληψη της πραγματικότητας, ποτέ δε θα παρήγαγε το καλλιτεχνικό έργο που παρήγαγε..

  27. ΚΩΣΤΑΣ ΜΙΧΟΣ Απρίλιος 26, 2011 στις 9:58 μμ #

    οκ προπ σε κάποια δεν θα συμφωνήσουμε είναι σίγουρο. Παρόλα αυτά οι λίγες παρατηρήσεις μου είχαν στόχο να απαντήσουν όχι στο κείμενο σου, άλλα στον σεχταρ που κουβαλήσει όλη την λογική της στρέβλωσης αυτής της περιόδου στο σήμερα.
    Για μένα ο Ρίτσος είναι ο μεγαλύτερος ποιητής που έχει περάσει πότε. Ίσως μεγαλύτερος και από τον Παλαμά. Όμως αυτό είναι το λάθος που κανείς και έκανα και εγώ παλιότερα. Το έργο ενός τέτοιου διαμετρήματος ποιητή δεν είναι μονοσήμαντο, γιατί διπλά στην σονάτα του σεληνοφώτος που δεν είναι σοσιαλιστικός ρεαλισμός συνυπάρχει το καπνισμένο τσουκάλι που είναι η πραγματικά επαναστατική πλευρά του Σ.Ρ και δίπλα από αυτό τα «παιδία της ΚΝΕ που λένε στην ζωή το μέγα ναι» που είναι η στρέβλωση του, και δίπλα σε αυτά τα «ερωτικά» που αν θυμάσαι είχε γίνει μεγάλοι συζήτηση στην «πολιτιστική» για αυτό το έργο

  28. Prop- Agit Απρίλιος 27, 2011 στις 12:19 πμ #

    Οκ ας διαφωνήσουμε κι άλλο τότε 🙂
    Ναι το έργο του Ρίτσου είναι σαφώς πολυσήμαντο και η Σονάτα του Σεληνόφωτος όπως λες έχει πολλές υπερρεαλιστικές επιρροές καθώς και πολλές ρεαλιστικές και συμβολιστικές.
    Ένα λάθος στο οποίο υποπίπτουμε πολλές φορές στη λογοτεχνία όλοι μας είναι να θεωρούμε τη χρήση της μεταφοράς και του συμβολισμού ως υπερβατική και σουρεαλιστική, που δεν είναι πάντοτε τέτοια. Ο ίδιος ο ρεαλισμός χωρίς τη μεταφορά από την άλλη καταντά φτηνός νατουραλισμός, σκέτη περιγραφή.
    Σίγουρα πάντως η σονάτα είναι πολύ επηρεασμένη από μη ρεαλιστικά ρεύματα όπως και όλο το έργο του Ρίτσου.

    Όμως Κώστα Μίχο μου το βασικότερο point μου στην όλη κουβέντα και στο άρθρο μου είναι ότι το να είσαι με το σοσιαλιστικό ρεαλισμό είναι ζήτημα κοσμοαντίληψης και όχι ζήτημα μορφικής ένταξης σε κάποιο καλλιτεχνικό ρεύμα. Είναι ζήτημα περιεχομένου. Ο Ρίτσος λοιπόν (που κατ’εμέ είναι sui generis ποιητής) μπορεί να εντάσσεται στο ένα ή στο δείνα ρεύμα της τέχνης, όμως το περιεχόμενο της δουλειάς του είναι καθαρά στρατευμένο απο τη σκοπιά που βάζει ο σοσιαλιστικός ρεαλισμός στην ουσία του και όχι στη στρέβλωσή του.

    Το «Τα παιδιά της ΚΝΕ» δεν είναι καθόλου στρέβλωση Κώστα, ούτε το «Κ Κ Ε σεμνή υπογραφή του λαού μας στη λεωφόρο του μέλλοντος». Με την ίδια έννοια γιατί να μη θεωρείς στρέβλωση την Μαγιακοφσκική φράση «όταν θα παρουσιαστώ στου φωτεινού σας μέλλοντος την ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ, θα ρθω πάνω από τη συμμορία της ποίησης των πλεονεχτών και σαλταδόρων, ΣΕΙΩΝ ΣΑ ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΚΟΜΜΑΤΙΚΗ ΤΟΥΣ 100 ΤΟΜΟΥΣ ΜΑΖΙ ΟΛΩΝ ΜΟΥ ΤΩΝ ΚΟΜΜΑΤΙΚΏΝ ΒΙΒΛΙΩΝ».
    ‘Η αντίστοιχα πόσο στρεβλό φαντάζει το «A Mi Partido» (Στο Κόμμα μου) του Πάμπλο Νερούδα στο Κάντο Χενεράλ.
    Ή πόσο στρεβλός ήταν ο Πικάσο όταν ζωγράφιζε το πορτρέτο του Μπελογιάννη ή αυτό:

    Η κομματικότητα στην τέχνη άλλωστε σηματοδοτεί για του κομμουνιστές τη συστράτευση με την ανώτερη μορφή οργάνωσης της εργατικής τάξης. Σαφώς δεν είναι τέχνη αν θες να μου το αντιτείνεις όλοι οι διάφοροι διθύραμβοι και παιάνες γλειψιματιών και κολαούζων στους ηγέτες των κυβερνώντων ΚΚ σε καιρούς που τους άρμοζε κριτική. Όμως άλλο κομματικότητα και άλλο μηχανιστική αποτύπωση μιας στείρας κομματολαγνείας.

    Για τα ερωτικά σίγουρα δε θυμάμαι γιατί ήμουν νεογνό ή έστω νήπιο, αλλά η ανάγνωσή τους με προβλημάτισε κι εμένα μετέπειτα.

    Ποιός Παλαμάς;;; 😀 😀

  29. Y Απρίλιος 27, 2011 στις 10:45 πμ #

    Η Frida Kahlo ερωμένη του Τρότσκι για τον Στάλιν:
    http://www.american-buddha.com/frida.pix.11.htm

  30. λαθραναγνώστης Απρίλιος 27, 2011 στις 10:56 πμ #

    Αν δεν κάνω λάθως, η Φρίντα Κάλο, τα είχε με τον Ντιέγκο Ριβέρα που ήταν ακραιφνής Σταλίνας.

  31. ΚΩΣΤΑΣ ΜΙΧΟΣ Απρίλιος 27, 2011 στις 11:29 πμ #

    Ο «αληθινός’ φυσικά.

    Δεν είπα προπ ότι οποία αναφορά στην τέχνη της κοματικότητας είναι στρέβλωση του Σ.Ρ. Επαναλαμβανω οτι για τις στρεβλωσεις του αναφερθηκα με αφορμη μια παρεμβαση και οχι απο την σκοπια της αποριψης του. Γιατι επιμενεις σε κατι που δεν ισχυριστικα? Αναφέρθηκα σε ένα συγκεκριμένο ποίημα που για μένα είναι στρέβλωση. Γιατί πρώτον δεν ήταν οι κνιτες αυτό που περιγράφει στο ποίημα και δεύτερο από αισθητική σκοπιά είναι απαράδεκτο, βέβαια προσωπικές προσεγγίσεις είναι και γούστα. Ένα είναι σίγουρο τόσο η δίκη μου όσο και η δίκη σου δεν έχουν καμιά αξία μπροστά στο συνολικό έργο του Ρίτσου. Για όλα τα άλλα που αναφέρεις ως παραδείγματα συμφωνώ απόλυτα ότι δεν αποτελούν στρέβλωση επειδή μιλούν για το κόμμα την επανάσταση, όπως ακόμα και πιο απλοϊκά της που γραφτήκαν για ηρωικές πράξεις της αντίστασης και του αγώνα εν γένει (Σοφία Μαυροιδη Παπαδάκη κλπ). Να που συμφωνούμε και σε κάποια εφαρμόζοντας την διαλεκτικη. Μια που μιλήσαμε για διαλεκτική καλό θα ήταν ένα ποστ για τον Μπρεχ, δεν ξέρω αν μπορεί εσύ η κάποιος άλλος θα ήταν ενδιαφέρων πάντως.

  32. λαθραναγνώστης Απρίλιος 27, 2011 στις 11:38 πμ #

    Διόρθωση στο 32.
    Ο Ν Ριβέρα δεν ήταν Σταλινικός.
    Τον μπέρδεψα με τον Σικουέρος.

  33. Prop- Agit Απρίλιος 27, 2011 στις 1:09 μμ #

    Ο Ριβέρα ήταν ακραιφνής Τρότσκα! 😉
    Χαίρομαι για τη συμφωνία μας Κώστα!

  34. KOMMANTO 'θα ξανάρθεις, μου λεν, πάλι Λάμπρο σε πέντε γενιές..' Απρίλιος 28, 2011 στις 6:14 μμ #

    @Σεχτάρ (21)
    Και τί με νοιάζει εμένα αν η CIA προωθούσε τον αφηρημένο εξπρεσσιονισμό ενάντια στην τέχνη με πολιτικό πρόσημο, στο ΜΟΜΑ? Και μάλιστα τη δεκαετία του ’60, δηλαδή πολύ αργότερα από την περίοδο που συζητάμε. Βρήκες εκεί τυχαία μια αναφορά που έχει μαζί δύο στοιχεία: CIA – abstract expressionism, και είπες να τη πετάξεις να θολώσεις τα νερά. Και βέβαια το αποτέλεσμα της εξίσωσης: όποιος δεν είναι με τα πολιτισμικά προϊόντα της σοβιετίας = πράκτορας της CIA. Aπλοϊκή, αντιμαρξιστική σκέψη που δεν αξίζει απάντησης. Αυτό που αξίζει απάντησης είναι η πρώτη παράγραφός σου -παρ’όλο τον βιασμό του συντακτικού της ελληνικής γλώσσας στον οποίο επιδόθηκες-: εκεί μας λες λίγο πολύ -σα να μην υπήρξε ποτέ ο Φρόυντ- πως το ανθρώπινο ψυχολογικό στοιχείο (η ‘βάρκα του έρωτα’ στο τελευταίο αυτοκτονικό σημείωμα του Μαγιακόφσκι), δηλαδή οι πολύπλοκοι μηχανισμοί της συνείδησης οι οποίοι ορίζονται από την πραγματικότητα και ταυτόχρονα την ορίζουν, δεν είναι τίποτε άλλο παρά η «ιδεολογία του αντιδραστικού μοναχικού ατόμου». Για το πόσο ‘εύκολη’ ήταν αυτή η ‘ευρύτητα’ ρώτα τον Μέγιερχολντ και τον Μαγιακόφσκι. Για σένα το ανθρώπινο υποκείμενο δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο το πολιτικό υποκείμενο (κομμα) και το κοινωνικό (εργατική τάξη). Αυτή η διεύρυνση του πολιτικού πεδίου στο ανθρωπολογικό, και τελικά η εξαφάνιση του δεύτερου από το πρώτο (αισθητικό και πολιτικό γνώρισμα και του φασισμού)ήταν το μεγάλο πρόβλημα του ‘σοσιαλιστικού ρεαλισμού’. Μια τέτοια ανάλυση δείχνει ξεκάθαρα το διαζύγιο που έχεις πάρει και συ και οι τότε ρώσσοι μαρξιστές από την ευρωπαϊκή κληρονομιά του Διαφωτισμού/μεταδιαφωτισμού και από τους ίδιους τους Μαρξ-Ενγκελς.

    @prop (22)
    «Είναι βέβαιο ότι πέραν των πολλών πειραματισμών και του αρχικού τεράστιου ενθουσιασμού πολλών καλλιτεχνών κάποια στιγμή, θα ερχόταν και η προσγείωση στην αδυσώπητη ρωσική πραγματικότητα που ήταν σκληρότατη ακόμα και μετά από 2 δεκαετίες οικοδόμησης.»
    Kαι βέβαια να έρθει η ‘προσγείωση’. Η τέχνη δεν είναι μόνο η εξερεύνηση της ουτοπίας, οφείλει να επικοινωνεί και με το παρόν γιατί αλλιώς θα γίνει ένας απλοϊκός αισιοδοξος επαναστατικός ρομαντισμός, όπως και έγινε σε μεγάλο βαθμό ο ‘σοσιαλιστικός ρεαλισμός’. Το προβλημα είναι ότι η ‘προσγείωση’ δεν μας είπε τίποτα. Ήτανε προσγείωση ‘μορφική’ και μόνο. Συνεχίστηκε η ‘τέχνη της προπαγάνδας’ απλά με λιγότερο πρωτοποριακά μέσα. Πού ήταν τα μυθιστορήματα τα οποία θα μας έδιναν την εικόνα της προσωπικότητας του ατόμου στην ΕΣΣΔ? Που ήταν τα ποιήματα που θα μας δίναν την εικόνα του έρωτα στην ΕΣΣΔ? Της οικογένειας? Του θανάτου? Της σχέσης ατομικού/συλλογικού? Ποιά ήταν η απάντηση της επανάστασης στο -λεηλατημένο από τον αστικό πολιτισμό- ανθρωπολογικό πεδίο? Καμμία. Ο ‘σοσιαλιστικός ρεαλισμός’ δεν μπόρεσε να δώσει απαντήσεις. Μόνο μυθιστορίες για την λατρεία των παραγωγικών δυνάμεων και για την υπεράνθρωπη (όντως!) προσπάθεια οικοδόμησης στα σταχοχώραφα του βορρά και τις χαλυβουργίες του νότου.

    Είναι λάθος αυτό που λέει ο Λουνατσάρσκι. Το πολιτιστικό πεδίο είναι πολύ πιο γρήγορο στην ανάπτυξή του. Η τέχνη είναι ένα βήμα μπροστά, συνειδητοποιεί το παρόν καθολικά και πολύ πιο ολοκληρωμένα από την ‘επιτροπή οικονομικών’ της ΝΕΠ και διαβλέπει τις προοπτικές του μέλλοντος, το ‘ουτοπικό πλεόνασμα’ του παρόντος. Και αυτό γιατί είναι η πιο ανθρώπινη από όλες τις δραστηριότητες. Είναι η δραστηριότητα-αυτοσκοπός, που συνδέεται με την ανθρωπολογική μνήμη της απελευθερωμένης εργασίας πριν τον καταμερισμό της εργασίας και την ατομική ιδιοκτησία. Έχει μία σχετική αυτονομία, υπήρχε πριν τον καπιταλισμό, θα υπάρχει και μετά. Γι’αυτό είναι τόσο σημαντική και γι’αυτό ο Λουνατσάρσκι κάνει πάλι λάθος για το «ύψος και τον χαρακτήρα των στόχων».

    Αυτό που λες για το κράτος δεν το καταλαβαίνω. Εγώ νομίζω ότι στο σοσιαλισμό θα πρέπει να εκδίδονται τα πάντα όλα. Ο Μπρεχτ έλεγε πως η μόνη βοήθεια που χρειάζεται ο λαός από μας είναι να μην υποτιμάμε το γούστο του. Την ήρα απ’το στάρι θα την ξεχωρίσει το κοινό από μόνο του, όπως η απελευθέρωση της εργατικής τάξης θα είναι έργο της ίδιας ή δε θα γίνει. Και οικονομίστικα να το δούμε δηλαδή, στο σοσιαλισμό ο χ εργαζόμενος ικανοποιεί πλήρως τις ανάγκες του εφ’όσον εργάζεται και το μερίδιό του στον κοινωνικό πλούτο είναι ίσο με όλων των άλλων. Έχει άρα δικαίωμα να εκδόσει το βιβλίο του, ό,τι και ναναι αυτό. Το κράτος δεν θα πρέπει να ανακατεύεται σε τίποτα σε σχέσει με τον πολιτισμικό τομέα, αυτός είναι όρος απαράβατος για την ανάπτυξη της τέχνης. Μόνο στον τομέα της παιδείας και της ολόπλευρης μόρφωσης του λαού θα πρέπει να πέσει το βάρος.
    (25)
    Δεν ήταν γκορκικό κατασκεύασμα. Ο πατερούλης πρώτος έθεσε τον όρο το 1932 σε μια μάζωξη διαννοουμένων στο σπίτι του Γκόρκι. Και μετά ο Γκόρκι το χτένισε και το παρουσίασε στο συνέδριο.
    Και ο Ρίτσος και ο Βάρναλης πόρρω απέχουν από το ‘σοσιαλιστικό ρεαλισμό’. Ο Ρίτσος όντως σε μερικά ελάσσονα ποιήματά του είναι κομματικοκεντρικός. Αλλά στα αριστουργήματά του (4η διάσταση ας πούμε) ασχολείται πολύ με αυτά που ο Σεχτάρ ονομάζει ‘αντιδραστική ιδεολογία του μοναχικού ατόμου’. Για τον Βάρναλη δες εδώ τον σύντροφο Νούτσο: http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=163081

    Ένα άλλο σημαντικό θέμα που πρέπει να βάζει μια στρατευμένη -με την καλή έννοια- άποψη για την τέχνη είναι το ποιοί κάνουν τέχνη. Στο σήμερα είναι μετρημένοι. Είναι αυτοί που είναι ποιητές,πεζογράφοι, ζωγράφοι κτλ. Δε σκέφτεται κανείς ότι για να υπάρχουν αυτοί που κάνουν τέχνη, πρέπει να υπάρχουν αυτοί που δεν κάνουν -και αυτοί είναι οι περισσότεροι. Πρέπει δηλαδή να ξαναδούμε το αίτημα των υπερρεαλιστών: τέχνη από όλους, κατάργηση της αυθεντίας του δημιουργού -ακόμα περισσότερο: τέχνη συνεργατική, ένα ποιήμα γραμμένο από δέκα άτομα!. Δεν πρόκειται βέβαια να σπάσει έτσι ένα καθεστώς που υπάρχει λόγω ενός συγκεκριμμένου καταμερισμού εργασίας. Πρέπει να σπάσει πρώτα αυτός ο ίδιος ο καταμερισμός. Αλλά η κατάδειξη αυτού του γεγονότος και η οργανωμένη αμφισβήτησή του από τις μάζες στο σήμερα πρέπει να είναι πρώτης τάξεως ζήτημα.

  35. ΚΩΣΤΑΣ ΜΙΧΟΣ Απρίλιος 29, 2011 στις 11:03 πμ #

    Κομάντο γιατί δεν κάνεις ένα ποστ για τον Μπρεχτ. Νομίζω ότι μετά τον Καζαντζίδη την Αβαν γκαρτ και ένας Μπρεχτ έρχεται σαν φυσική συνέχεια των πολιτιστικών αναζητήσεων του Γκρανμα . Αν και το Π.Γ του Γκρανμα συμφωνεί φυσικά

  36. Prop- Agit Απρίλιος 29, 2011 στις 9:56 μμ #

    Κομαντερέ
    Νομίζω για την πιο ύστερη σοβιετική τέχνη νομίζω ότι παίρνεις την προσλαμβανόμενη εκ των δυτικών καρικατούρα περί σταχοχώραφου αποθέωσης κάθε τι μαζικού και όχι την πραγματικότητα.

    Επίσης πιστεύω ότι υποτιμάς πολύ το Γκόρκι όταν τον λες απλά κομμώτρια του Στάλιν 😉 ..

    Τώρα στα υπόλοιπα και πιο συζητήσιμα.
    Η φράση του Λουνατσάρσκι:
    “Το πολιτιστικό μέτωπο λέγεται τρίτο όχι μόνο γιατί είναι τρίτο με την έννοια της φροντίδας μας, αλλά και γιατί είναι τρίτο ως προς τον αργό χαρακτήρα των διαδικασιών που συντελούνται σ’αυτό και τέλος τρίτο ως προς το ύψος και τον οριστικό χαρακτήρα των στόχων του”.

    Είναι θεωρώ ολόσωστη. Και εξηγούμαι.

    Λες για την τέχνη:
    «Είναι η δραστηριότητα-αυτοσκοπός, που συνδέεται με την ανθρωπολογική μνήμη της απελευθερωμένης εργασίας πριν τον καταμερισμό της εργασίας και την ατομική ιδιοκτησία.»

    Αυτό τον ορισμό προσωπικά τον βρίσκω βολονταριστικό και μακάρι να ήταν έτσι η τέχνη, «εξωταξική» και συνδεόμενη μεταφυσικά με ένα παρελθόν μιας συλλογικής μνήμης, που έχει παρέλθει ήδη πριν να χτιστούν οι πυραμίδες της Γκίζας. Όμως από τη ζωή προκύπτει πως δεν είναι. Συντριπτικά οι καλλιτεχνικοί δημιουργοί της εκμεταλλευτικής πραγματικότητας που ζήσαμε ως το 1917, ακόμα και οι πιο φιλο-προλεταριακοί, ήταν γόνοι υλικών συνθηκών ανώτερων του μέσου όρου και κοινωνοί μιας παιδείας κάθε άλλο παρά προλεταριακής.

    Η «σχετική αυτονομία» που αναφέρεις στη συνέχεια στον ορισμό σου και με την οποία συμφωνώ απόλυτα, δεν είναι καθόλου σχετική, κατα τα όσα ορίζεις, αλλά σκέτη ιδεαλιστική αυτονομία. Μιλάμε λοιπόν για μια τέχνη ενταγμένη απόλυτα στο κοινωνικό ταξικό και χρονικό πλαίσιό της. Που όμως από την άλλη το υποκείμενο που την παράγει μπορεί από ανθρωπιστικά ΥΛΙΣΤΙΚΑ ελατήρια, να αντιλαμβάνεται τις αντιφάσεις του καιρού του και τις αδικίες που συντελούνται εις βάρος των καταπιεζόμενων, όμως πάντα εντός ορίων που ξεπερνιούνται κατα περίπτωση από τη διάνοια του δημιουργού (υπέρβαση πάντα πάλι εντός ορίου).

    Έτσι λοιπόν ο χαρακτήρας των αλλαγών στην τέχνη μπορεί φαινομενικά μόνο να είναι γρήγορος. Με άλματα πχ στον τομέα της μορφής. Άλλωστε σε αυτόν τον τομέα η σοβιετική αβαν-γκαρντ μεγαλούργησε όμως στον τομέα του περιεχομένου τελικά οι αλλαγές δεν ήταν τόσο δραματικές πάντοτε.
    Ο ενθουσιασμός για δημιουργία και ποιοτική εξύψωση του πολιτιστικού και αισθητικού κριτηρίου των μαζών υπήρξε. Όμως οι μάζες ήταν έτοιμες να ακολουθήσουν μια τέτοια εξύψωση??

    Η Ρώσικη πατριαρχική μισοφεουδαλική κοινωνία μπορούσε να αφομοιώσει τελικά τόσο εύκολα όλον αυτό τον επαναστατικό ενθουσιασμό ακόμα και σε άλλους τομείς της οικονομίας όπου το υλικό συμφέρον ήταν απείρως πιο συντριπτικό (βλ. τεράστιες προσπάθειες και δυσκολίες για την κολεκτιβοποίηση, ή την εκβιομηχάνιση) για να τον αφομοιώσει και στο αισθητικό?? Νομίζω ότι το ερώτημα είναι ρητορικό.

    Οι στρεβλώσεις και οι αντιλήψεις αιώνων δεν μπορούν να καταπολεμηθούν τόσο εύκολα και γρήγορα όσο εμείς θα επιθυμουσαμε. Και ειδικά στον τομέα της παιδείας και της τέχνης με παράγοντες όπως οι προλήψεις, η θρησκεία, ο ρατσισμός, η φοβικότητα στο νέο, τα βήματα που μετρώνται ακόμα και στον τομέα της δημιουργίας δομών, δεν μπορούμε να αναμένουμε ότι είναι ποτέ δυνατόν να αποφέρουν σε ζητήματα στόχευσης τόσο σύντομα το σκοπό μας.
    Ενώ το ύψος των στόχων δε μπορεί να είναι σταθερό αλλά οφείλει να αναπροσαρμόζεται (και σ’αυτό απ’οτι κατάλαβα συμφωνείς) διαρκώς αναλόγως με τα κεκτημένα και τα δοσμένα στη συλλογική συνείδηση.

    Εαν τα πράγματα ήταν έτσι, θα πρεπε να συμφωνούμε με το Χρουτσοφικό ορισμό «σοβιετικός άνθρωπος» νέος τύπος ανθρώπου, που γοργά διαμορφώθηκε στη Σ.Ε.

  37. κομμάντο καλοκαιρινής εντροπίας Απρίλιος 30, 2011 στις 6:02 μμ #

    κωστα μίχο

    Δεν κατέω από Μπρεχτ σχεδόν τίποτα. Άσε που δεν είναι του γούστου μου.
    Θέλει μελέτη ένα τέτοιο ποστ και αυτη την περίοδο δεν προλαβαίνω με τίποτα.

    προπ

    Αυτή ήταν η πραγματικότητα προπ, αν ήταν άλλη θα την ξέραμε. Την ιστορία του εργατικού κινήματος πρέπει να τη βλέπουμε κατάματα και να μη στρουθοκαμηλίζουμε. Έχουμε 2011.

    Κατά τα άλλα δεν έχω χρόνο για άλλο πόνο. Για μία σοβαρή μαρξιστική ερμηνεία του καλλιτεχνικού φαινομένου, απαλλαγμένη από θετικιστικές στρεβλώσεις δες σε παρακαλώ εδώ: http://www.greekbooks.gr/books/dokimio/homo-poeticus.product
    Αγόρασε το βιβλίο, μην κολλήσεις στο όνομα του συγγραφέα, πραγματικά αξίζει.
    Τα πρώτα δύο εισαγωγικά κείμενα είναι ανεκτίμητα.

    -επειδή έχεις ένα κάποιο δίκιο σε σχέση με το μαζικό πολιτιστικό επίπεδο της ημιφεουδαλικής ρωσσίας κλπ.. Ένα ωραίο σχετικό περιστατικό/ανέκδοτο (έγινε στη πραγματικότητα):

    Γύρω στο 1920, ο Λένιν αποφασίζει πως πρέπει να στηθούν αγάλματα σε όλη τη χώρα με σημαίνουσες μορφές του κινήματος, καλλιτέχνες, γενικά ανθρώπους του παρελθόντος που ήταν με την επανάσταση και τον κομμουνισμό κλπ.
    Το έργο ανατίθεται στους πρωτοπόρους κονστρουκτιβιστές γλύπτες και γενικά σ’εκείνη την τρομερή γενιά καλλιτεχνών.
    Μετά από κάποιες μερες εμφανίζεται κάπου στην Πετρούπολη και η προτομή του Μπακούνιν. Όχι όμως με κλασσική γραμμή. Παραλλαγμένη κυβιστικά με εξογκώματα κτλ.
    Το βράδυ πήγαν οι αναρχικοί και τη γκρέμισαν, ζοχαδιασμένοι από την ‘πρωτοποριακή’ μορφή που είχε δώσει στον θεωρητικό τους ο γλύπτης…!!

    -ήταν πολύ καλή η συζήτηση. νομίζω κρατήσαμε ψηλά το επίπεδο. μακάρι να γινόταν το ίδιο και στις πολιτικές συζητήσεις

  38. a8lios Μαΐου 6, 2011 στις 11:51 πμ #

    http://parallhlografos.wordpress.com/2010/10/09/10871/

  39. Prop- Agit Μαΐου 9, 2011 στις 2:53 πμ #

    @ Κομμάντο
    Νομίζω κι εγώ ότι ήταν απο τις συζητήσεις που ακονίζουν το μυαλό.
    Πολύ ενδιαφέρον αυτό για το Μπακούνιν. Διαβάζοντας τις προάλλες είδα σε ποιους στηναν αγάλματα οι Μπολσεβίκοι με απόφασή τους στην αρχή της επανάστασης. Έτσι βλέπεις πλαϊ στους «αυτονόητους» Μαρξ και Ένγκελς, τους Σπάρτακο, Τιβέριο Γκράκχο (!),Βρούτο (!), Ροβεσπιέρο και Μαρά (!!), Λαφάργκ (!), Μπακούνιν (!!!!!), Σαιν Σιμόν και άλλους!

    @ Άθλιε
    Πολύ καλή η ανάρτηση που παραθέτεις. Αν και το ολοκληρωμένο μανιφέστο του ΛΕΦ είναι 3πλάσιο σε μέγεθος από το απόσπασμα που έχει αναρτηθεί στο Μπλογκ που παραθέτεις.
    Εξαιρετικό επίσης και το άρθρο του Τραγγανίδα που έχει λινκ στο Μπλογκ του Παραλληλόγραφου, από το Ριζοσπάστη.

  40. λαθραναγνώστης Μαΐου 9, 2011 στις 7:49 πμ #

    Λόγω της ημέρας,μια παρουσίαση της «Διεθνούς» με έργα «κοινωνικού ρεαλισμού» απο μεγάλους ζωγράφους. Τα έργα αυτά άνετα μπορούν να θεωρηθούν σοσιαλιστικός ρεαλισμός.
    Ποιός είπε ότι η συμβατική τέχνη δεν έχει δύναμη?

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: