Μία είναι η ταινία που γυρίζει σε όλη του τη ζωή, με πολλές παραλλαγές. Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος συνομιλεί με την ιστορία έχοντας στραμμένο το βλέμμα του σε ένα εσωτερικό βαθύ παρόν. Εδώ όπου συμπυκνώνονται παρελθόν και μέλλον. Βλέπει και προσπαθεί να καταλάβει την εποχή του, εστιάζοντας το φακό του στο τελευταίο μισό του εικοστού αιώνα, αλλά μιλώντας σε έναν ενιαίο παροντικό ιστορικό χρόνο. Τώρα ξέρουμε, ακόμα και οι νεότεροι, και οι πιο ανίδεοι: Όλα είναι εδώ. Το παρελθόν δεν είναι νεκρό. Το μέλλον δεν αργεί.

Και το ταξίδι συνεχίζεται. Την ερχόμενη Πέμπτη 12 του Φλεβάρη βγαίνει στις κινηματογραφικές αίθουσες η δεύτερη ταινία της τριλογίας με τίτλο «Η σκόνη του χρόνου». Επιδιώξαμε να συζητήσουμε μαζί του όχι μόνο για το έργο του, αλλά και για τη συγκυρία καθεαυτή. Τις μεγάλες προκλήσεις που έχουμε μπροστά μας.
Το πρώτο πράγμα που θέλαμε να τον ρωτήσουμε ήταν για τη νεανική εξέγερση του Δεκέμβρη. Ό,τι είχε να πει το είπε σε μια εκδήλωση στην πόλη της Φλώρινας στην οποία διάβασε το παρακάτω κείμενο: «Αν μιλούσε η οργή και η ταραχή που ένιωθα καθώς γύριζα στην Ελλάδα, θα έπρεπε να ζητήσω αναβολή αυτής της τιμητικής εκδήλωσης. Όμως όχι. Σκέφτηκα καλύτερα να μοιραστώ με μια πανεπιστημιακή κοινότητα την ταραχή και την οργή. Το παιδί που χάθηκε συμβολίζει πια το σώμα της αθωότητας που προσκρούει σε έναν κλειστό ορίζοντα. Ό,τι ακολούθησε φέρνει στην επιφάνεια όσο τίποτα την παθογένεια μιας κοινωνίας βυθισμένης στην αδιαφορία και τη διαπλοκή. Χωρίς πίστη, χωρίς έρμα. Λάφυρο του ανέμου. Κύρια όμως φέρνει στην επιφάνεια την οξύτητα του προβλήματος μιας νεότητας αντιμέτωπης με ένα αύριο χωρίς όνομα. Στην ταινία “Το μετέωρο βήμα του πελαργού”, που γυρίστηκε εδώ στη Φλώρινα το 1991, μέσα σε συγκρούσεις, ταραχές και αφορισμούς, ένας πολιτικός αφήνει ένα βιβλίο του πριν εγκαταλείψει τη βουλή με τίτλο “Η μελαγχολία του τέλους του αιώνα”. Το βιβλίο κλείνει με ένα ερώτημα: “Με ποιες λέξεις κλειδιά θα μπορούσαμε να δώσουμε ζωή σε ένα καινούργιο συλλογικό όνειρο;” Όνειρο; Ελπίδα. Μια ελπίδα που αρνείται να αποδεχθεί ότι η θλιβερή μας κοινωνία, το διαβρωμένο κοινωνικοπολιτικό σύστημα μπορεί να αλλάξει. Οι αναβαθμοί ελπίδας γίνονται αναβαθμοί δυνατότητας αλλαγής του κόσμου. Αυτό είναι για μένα το πιο θετικό στην εξέγερση των μαθητών σε Αθήνα, Ελλάδα και ίσως αύριο στον κόσμο. Ας ευχηθούμε να ζούμε την πρόγευση αυτού που κάποιος βιάστηκε να θεωρήσει βέβαιο. Ένα τέλος εποχής».

Θα ήθελα να μιλήσουμε πρώτα απ’ όλα για αυτά που συμβαίνουν σήμερα. Πώς βλέπετε την εποχή που ανοίγεται μπροστά μας; Τι φέρνει η καπιταλιστική κρίση;

Το εντυπωσιακό είναι ότι πλέον αστοί διανοούμενοι ανακαλύπτουν ξανά τον Μαρξ και την ανάλυσή του για τον καπιταλισμό. Κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί την αναγκαιότητα ελέγχου της αγοράς από το κράτος. Το πνεύμα του οικονομικού φιλελευθερισμού, το περίφημο laissez faire, laissez passer, le monde va de lui même! έχει πεθάνει, καθώς αποδείχθηκε ότι η αγορά δεν μπορεί να αυτορυθμιστεί. Μπαίνουμε λοιπόν σε μια νέα περίοδο που θα οδηγήσει την αστική τάξη σε υποχωρήσεις, αλλά δεν πιστεύω ότι αυτό περιγράφεται ακριβώς με τον όρο της επαναστατικής ή προεπαναστατικής κατάστασης. Δεν βλέπω δηλαδή μια πολιτική ανατροπή, παρ’ όλα αυτά. Βέβαια, η κρίση μπορεί να φέρει μια νέα συνειδητοποίηση του κόσμου, των εργαζομένων, όλων, γιατί κανείς δεν είναι ικανοποιημένος με αυτή την κατάσταση. Αλλά, σε σχέση με παλιότερα, σήμερα είναι πιο δύσκολο να προβλέψεις τι θα γίνει. Θα ’λεγε κανείς ότι υπάρχει αυτό που λέει η ταινία, ένα τοπίο στην ομίχλη, όπου δεν μπορείς να δεις μακριά, παρά μόνο λίγο πιο κοντά, λίγο πιο πέρα από κει που είσαι… Θα δούμε.

Μιλάτε για υποχωρήσεις της αστικής τάξης και σκέφτομαι ότι το εργατικό κίνημα έχει ήδη υποχωρήσει πολύ.

Το εργατικό κίνημα στις μέρες μας δεν συμπλέει με την Αριστερά – και αυτό είναι ένα καινούριο φαινόμενο. Όχι τελείως καινούριο, αλλά σίγουρα κάτι για το οποίο θα πρέπει να διερωτηθεί η Αριστερά. Κάτι συμβαίνει. Δεν είναι η ίδια κατάσταση που υπήρχε κάποτε. Κάποτε η Αριστερά ξεκίναγε από την εργατική τάξη, από τα εργατικά κινήματα. Μερικοί επιμένουν να επικαλούνται ότι αντιπροσωπεύουν… αλλά δεν αντιπροσωπεύουν, στην πραγματικότητα. Αυτά είναι πάντως προς μελέτη, όλων των αριστερών κινήσεων και κομμάτων. Τι αντιπροσωπεύουν. Εν ονόματι ποιου ή σε ποιον απευθύνονται.

Και πώς συνδέουν τα σύμβολα της εποχής του Λένιν και του Μπελογιάννη με αυτά που ζούμε σήμερα. Πώς επιστρέφουμε στην υλιστική διαλεκτική…

Είναι μια άλλη εποχή. Δεν είναι θέμα επιστροφής, είναι θέμα αναζήτησης ενός καινούριου πολιτικού λόγου. Για μένα, αυτό που πρέπει να προκύψει και το μέλλον της Αριστεράς… και ο όρος δεν ξέρω αν θα ισχύει, αλλά ας πούμε έτσι… ποια θα είναι η θέση της Αριστεράς εάν δεν έχει καινούριο πολιτικό λόγο. Το μεγάλο πρόβλημα εδώ και χρόνια είναι ότι είμαστε συνέχεια μόνο άρνηση, κριτική. Δεν υπάρχει νέος πολιτικός λόγος που να μπορεί να παντρευτεί τη σημερινή συγκυρία και τα προβλήματα που γεννιόνται από δω και πέρα. Αυτό το πρόβλημα το διαισθανόμουν εδώ και πάρα πολύ καιρό. Απλώς όλοι μας, όσοι ανήκουμε στην Αριστερά, είμαστε κάπως… κολλημένοι σε κάποια πράγματα.

Αυτό εξηγείται από τα αντανακλαστικά του αμυνόμενου που είχαμε μετά τον εμφύλιο…

Αυτό το πράγμα δεν υπάρχει πια. Τελείωσε από τη στιγμή που σε μια κυβέρνηση που έγινε μετά τη μεταπολίτευση συμμετείχε και το ΚΚΕ με το Φλωράκη.

Πάντως αυτή τη στιγμή σχεδόν την έχουν ξεχάσει, υπάρχει μια περίεργη σιωπή…

Καλά, άσ’ το αυτό… Ε, βέβαια υπάρχει σιωπή… Εκεί τελείωσε πάντως.

Για την εποχή που έρχεται σκεφτόμουν ότι ίσως είναι ένα περίεργο μείγμα: μέρες του ’36 και μέρες του ’65 μαζί. Εσείς ζήσατε τα Ιουλιανά…

Άλλο πράγμα… Κάποτε είπα για όλο αυτό ότι τότε τραγουδούσαν οι δρόμοι. Τώρα, πέρα απ’ τα παιδιά που κατέβηκαν χωρίς να καταλαβαίνουν γιατί κατεβαίνουν, αλλά όλοι το διαισθανόμασταν, αυτή τη διαμαρτυρία για έναν κόσμο που δεν μας αρέσει… αυτό που χαλάει την ιστορία είναι όταν ο άλλος πάει και σπάει – ουσιαστικά υπονομεύει αυτή την ιστορία, γιατί δίνει άλλοθι και στην καταστολή και στην αντίδραση όλων των υπολοίπων. Δεν είναι πολιτικός λόγος αυτό. Χρειάζεται πρώτα ο πολιτικός λόγος, και αυτό πρέπει να αναζητήσει η Αριστερά. Δεν έρχονται βέβαια τα πράγματα με κουμπάκια. Είναι όμως ένα ψάξιμο που πρέπει να γίνει σε βάθος για την αναζήτηση μιας οραματικής σχέσης με το μέλλον που να ανοίγει μια ιστορική προοπτική. Δεν γίνεται αλλιώς – ειδάλλως είναι ένα ακίνητο πράμα το οποίο θα παραπαίει. Τότε, στα Ιουλιανά, τα πράγματα είχαν ένα στόχο, δεν ήταν απλώς μια εξέγερση, υπήρχαν αιτήματα. Οι φοιτητές μιλάγανε πολιτικά, δεν ήταν άρνηση μόνο. Υπήρχε μια έξαρση, υπήρχε ένα τραγούδι, θα το έλεγα τραγούδι με τη μεταφορική έννοια.

Πείτε μου για την εμπειρία σας στην Αθήνα του 1965, τότε που άρχισαν όλα.

Το ’64 ήμουν ακόμα στο Παρίσι. Είχα κλείσει μια δουλειά με τον Αλέν Ρενέ (είχα μια τρομακτική αποδοχή από τη μεριά των Γάλλων, όλοι περιμένανε πώς και πώς) είχα δηλαδή μια ανοιχτή ιστορία στη Γαλλία. Και κατέβηκα να δω τους γονείς μου πριν ξαναγυρίσω πίσω. Και κατεβαίνοντας, είναι γνωστή η ιστορία, κάπου στα Χαυτεία ήτανε, συγκρούονταν φοιτητές με αστυνομικούς, ξύλο, εγώ έμενα στην Αχαρνών και πήγαινα με τα πόδια, με ένα σακίδιο… και δεν πρόλαβα να καταλάβω τίποτα. Ήρθαν οι αστυνομικοί καταπάνω μου. Έφαγα μια σφαλιάρα στο πρόσωπο, μου έπεσαν τα γυαλιά κάτω και έσπασαν – τότε έσπαγαν τα γυαλιά. Και τα ’χασα. Γυρίζοντας σπίτι μίλησα στο τηλέφωνο με την Τώνια τη Μαρκετάκη που τότε δούλευε στη Δημοκρατική Αλλαγή και έκανε κριτική. «Θόδωρε έμαθα ότι γύρισες, ξέρουμε πώς γράφεις και θέλουμε να είσαι στην εφημερίδα μαζί μας». Λέω «Τώνια, εγώ θα γυρίσω, έχω κλείσει δουλειά». «Καλά εντάξει», μου λέει, «θα τα πούμε». Αλλά εγώ είχα σοκαριστεί αγρίως. Και καθόμουν και σκεφτόμουν. Όλη νύχτα την πέρασα δύσκολα. Σαν να είχα περάσει ένα ψυχολογικό σοκ, έτσι θα το έλεγα. Την άλλη μέρα το πρωί τηλεφώνησα στην Τώνια και της είπα «Εντάξει Τώνια, θα ’ρθω». Κι έμεινα στην Ελλάδα. Ακόμα και όταν οι φίλοι μου στη διάρκεια της δικτατορίας φύγαν όλοι, οι περισσότεροι τουλάχιστον, εγώ έμεινα και άρχισα να κάνω ταινίες. Με σκοπό να καταλάβω όχι μόνο τον εαυτό μου, αλλά για να καταλάβω πού βρισκόμουν. Και πού αλλού να πάω, με την Αναπαράσταση πήγα στη βαθιά Ελλάδα, όχι στην Αθήνα, να ανακαλύψω τη χώρα μου – και έτσι άρχισε αυτή η ιστορία. Θυμάμαι επίσης τη δολοφονία του Πέτρουλα ιδωμένη πάνω απ’ το μπαλκόνι της Δημοκρατικής Αλλαγής, θυμάμαι τη στιγμή της επίθεσης της αστυνομίας στους διαδηλωτές, και στο συμβάν και στο σημείο που έπεσε νεκρός ο Πέτρουλας κοντά στη Χρήστου Λαδά έκανα αναφορά σε ένα ντοκιμαντέρ μου για την Αθήνα…

Πώς ήταν στην εφημερίδα το κλίμα;

Καταπληκτικά. Από τη πλευρά της Αριστεράς σε σχέση με την Αυγή ήταν πρωτοπορία: πιο νεανική, τόσα αξιόλογα πρόσωπα… ήταν καταπληκτικά! Εκτός απ’ το γεγονός ότι η διεύθυνση βέβαια ήταν σκληροπυρηνική. Μια φορά θυμάμαι έγραψα μια αρνητική κριτική για μια ρώσικη ταινία που δε μου άρεσε καθόλου και έγινε χαμός. Φωνάξαν το Βασίλη το Ραφαηλίδη, ο οποίος ήταν στο κόμμα οργανωμένος, και του έκαναν πολύ αυστηρή  επίπληξη για την κριτική που έκανα.

Τον γνωρίζατε από πριν τον Ραφαηλίδη;

Όχι. Γνωριστήκαμε μέσα στη Δημοκρατική Αλλαγή. Από τότε ο Βασίλης έγινε αδερφός μου. Μπορώ να πω για τρεις τέσσερις ανθρώπους που ήταν πνευματικά αδέρφια μου και τους αγαπούσα πολύ. Ένας από αυτούς ήταν ο Βασίλης, μέχρι το τέλος. Παρά τις διαφωνίες που είχαμε σε ορισμένα πράγματα, τις υπερβολές του… Ήταν υπερβολικός αλλά εξαιρετικά ειλικρινής μες στην υπερβολή του.

Τι έκταση δίνατε στα θέματα του πολιτισμού;

Νομίζω ότι ήτανε πάντα σε κεντρική σελίδα, είχε μια πολύ καλή θέση μέσα στην εφημερίδα ο πολιτισμός. Τότε δινόταν πολύ μεγάλο βάρος σε αυτά, ήταν πολύ εντυπωσιακή και έντονη η παρουσία του πολιτισμού στην εφημερίδα, μέσα από κριτικές και άρθρα. Καλά οι κριτικές κινηματογράφου που έκανα εγώ τότε ήταν τελείως άλλο πράγμα από αυτές που γινόταν μέχρι τότε. Ήταν και οι άνθρωποι διαφορετικοί. Δεν μπορώ να προσδιορίσω ακριβώς τη διαφορά με σήμερα, αλλά τότε ήταν όλα αλλιώς.

Εικόνες από το επόμενο συλλογικό όνειρο

Θυμάμαι έντονα μια σκηνή από Το Λιβάδι που δακρύζει. Εκεί που πιάνεται στα χέρια ο Αρμένης με το συνεργάτη του και όταν τους χωρίζουν λέει «Δεν είναι τίποτα παιδιά, ένας φίλος πρόδωσε».

Το «Αριστερός» δε σημαίνει πάντα ότι είναι κανείς και μεγαλόψυχος, έτσι δεν είναι; Υπήρχαν όμως αυτοί που ήταν όντως έτσι. Εγώ νομίζω ότι ένας απ’ αυτούς ήταν ο Γιάννης ο Ρίτσος. Μιλάω από την προσωπική επαφή που είχα μαζί του. Ο Γιάννης ο Ρίτσος ήταν έτσι. Και άλλοι, ανώνυμοι. Σκληροί ήταν πάρα πολύ οι στενά κομματικοί. Ήταν πολύ κάθετοι, είναι γνωστές οι ιστορίες και από το εσωτερικό το λεγόμενο τότε και από το εξωτερικό, πόσο σκληρά ήταν τα πράγματα και πόσοι σκληροί οι μεν για τους δε. Το κομματικό καθήκον ήταν παραπάνω από αυτό που θα λέγαμε ανθρωπιά. Στο κομμουνιστικό κόμμα στη Σοβιετική Ένωση δεν ήταν έτσι; Οι διαγραφές, οι προγραφές…

Βέβαια δεν ήταν πάντα έτσι ούτε στο μπολσεβίκικο κόμμα…

Η εποχή ακριβώς της επανάστασης, πριν από την επανάσταση, είναι αλλιώς. Για να μεταχειριστώ τη γνωστή φράση του Ταλεϊράνδου που χρησιμοποιεί ο Μπερτολούτσι στην πρώτη πρώτη του ταινία, «Όποιος δεν έζησε την εποχή πριν την επανάσταση δεν ξέρει τι θα πει γλύκα της ζωής». Τότε τα πράγματα είναι γλύκα της ζωής, μετά σκληραίνουν. Ό,τι γίνεται καθεστώς γίνεται θέσεις, γίνεται ταξινόμηση, γίνεται ιεραρχία…

Πάμε στην Ελένη μετά το Λιβάδι που δακρύζει;

Το λιβάδι που δακρύζει δεν έχει καμία σχέση με την επόμενη ταινία – απλώς είναι και αυτή μια ταινία πάνω στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, και οι δύο αναφέρονται στην ίδια περίπου περίοδο. Μόνο το όνομα Ελένη είναι το ίδιο, δεν είναι ούτε καν το ίδιο πρόσωπο. Υπάρχει ένας έρωτας πάντα, έτσι δεν είναι; Στο Λιβάδι που δακρύζει η Ελένη είναι ένα κορίτσι που ερωτεύεται έναν άντρα όπου αυτός φεύγει για την Αμερική. Αυτή θα μείνει πίσω και θα περιμένει.

Η ηρωίδα αυτή δέχεται παθητικά τα χτυπήματα της ζωής, ενώ…

Η Ελένη της πρώτης ταινίας δεν είναι ενταγμένη στην Αριστερά. Βέβαια φυλακίζεται για υπόθαλψη καθεστωτικού, υπομένει πολλά βάσανα αλλά κοιτάξτε, η στάση αυτού που περιμένει δεν είναι παθητική – είναι ενεργητική στάση. Έχει μια μεγάλη εξωπραγματική δύναμη που έχει περάσει και σε μύθους πολλών λαών, όπως ο δικός μας της Πηνελόπης και του Οδυσσέα. Τώρα, στη δεύτερη ταινία της τριλογίας, στη Σκόνη του χρόνου υπάρχει ένα κορίτσι που είναι οργανωμένο στην Αριστερά, ένα υποκείμενο, ή μάλλον υποκείμενο και μετά αντικείμενο της ιστορίας. Διώκεται για τη δράση της, φεύγει από τη χώρα και καταλήγει στην Τασκένδη και από εκεί στο Καζακστάν, κοντά στα σύνορα με τη Σιβηρία. Αυτή έχει γνωρίσει έναν άντρα σε ένα χορό κάπου στη Θεσσαλονίκη, τον οποίο στη συνέχεια χάνει. Θα τον ξανασυναντήσει μετά από τρία χρόνια στην Τασκένδη τη μέρα του θανάτου του Στάλιν. Και όταν όλοι έχουν φύγει μετά το άκουσμα της είδησης, οι δυο τους θα έχουν μια ερωτική συνάντηση μέσα σε ένα βαγόνι… Πρέπει να σου πω ότι ο άντρας τα χρόνια που μεσολάβησαν την έψαχνε παντού και τελικά τη συναντά αφού ταξιδεύει έξω με άλλο όνομα και άλλα ρούχα…

Υπάρχει όμως και ένας άλλος…

Υπάρχει, ναι, και ένας άλλος άντρας, ο οποίος αφού σε μια στιγμή ο πρώτος άντρας θα αναγκαστεί να φύγει για την Αμερική, θα ζήσει κοντά της και θα υπάρξει συμπαραστάτης και φίλος της και τελικά θα την ερωτευθεί. Και εκείνη φυσικά θα αγαπήσει βαθιά και τους δύο.

Λοιπόν η ταινία ξεκινά με την αναγγελία του θανάτου του Στάλιν το 1953 και τον κόσμο να κλαίει…

Πρέπει να σου πω ότι δεκάδες κομπάρσοι, άνθρωποι μεγάλης ηλικίας, έκλαιγαν στ’ αλήθεια στα γυρίσματα, σαν να ξαναζούσαν τη μέρα εκείνη. Γιατί για αυτούς ο Στάλιν ήταν αυτός που έδωσε ζωή στον τόπο τους.

Ο πατέρας ενός λαού, το χαμένο τους στήριγμα, ο αυστηρός πατέρας της ταινίας του Ζβιαγκίντσεφ που επιστρέφει μετά από απουσία δώδεκα χρόνων.

Οι Ρώσοι έχουν μια μακρά παράδοση στην οποία η έννοια του πατέρα είναι θεμελιακή. Η μορφή του πατέρα επανέρχεται στις ταινίες μου και με απασχολεί πολύ λόγω βιωμάτων. Πολύ μικρός μετά το Δεκέμβρη του ’44 θυμάμαι που ψάχναμε με τη μητέρα μου να βρούμε τον πατέρα μου νεκρό – τον είχαν πάρει όμηρο αποχωρώντας από την Αθήνα οι Ελασίτες αλλά εμείς ξέραμε ότι τον είχαν πάει για εκτέλεση… Απίστευτες καταστάσεις. Ώσπου μια μέρα, εκεί που έπαιζα στο δρόμο μπροστά στο σπίτι μας τον είδα να επιστρέφει!… Η «Αναπαράσταση» ξεκινά με την επιστροφή του πατέρα. Ενώ το «Τοπίο στην ομίχλη» είναι η αναζήτηση του πατέρα. Αυτό που ψάχνουν και τώρα τα παιδιά στους δρόμους, τι άλλο είναι; Έναν πατέρα ψάχνουν σε συμβολικό επίπεδο: ένα σταθερό σημείο αναφοράς.

(«Πριν», 8. 2. 2009)

- -

Περισσότερα για τη ζωή και το έργο του Θόδωρου Αγγελόπουλου μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα www.theoangelopoulos.com

Don’t Shoot Me

artist: Kultur Shock | track: Don’t Shoot Me| album: Ministry of Kultur (2011)

Kultur Shock – Ministry of Kultur (Kultur Shock Records)
Για τους περισσότερους ακροατές της ροκ, ο όρος gypsy punk φέρνει στο νου τους Gogol Bordello. Οι Kultur Shock αποτελούν τουλάχιστον ισάξια (κατά τη γνώμη μου καλύτερη εκδοχή) αυτού του ήχου. Αυτό το βαλκανικό, στο πυρήνα του, συγκρότημα που εδρεύει στο Σιάτλ, είναι χωρίς υπερβολή το gypsy αντίστοιχο των System of a down. Progressive μεταλλικές κιθάρες που ανταγωνίζονται βαλκανικά βιολιά, και το κλαρίνο να παραφυλά και να μπαίνει σφήνα τους. Οι τρομπέτες και το σαξόφωνο να παίζουν βαλκανικά θέματα πάνω σε σκα περάσματα και τουμπερλέκια. Το νέο τους Ministry of Kultur είναι το πλέον δυναμικό τους άλμπουμ, ένας πραγματικός Balkan rock δυναμίτης, από ένα συγκρότημα στιχουργικά ταγμένο στην πλευρά των καταπιεσμένων. Στο “Don’t Shoot Me” εξερευνουν και συζητούν τον πόλεμο.

περισσότερα:

Kultur Shock website | video :

στίχοι:

Don’t Shoot me!*
Many years ago I met the solider
Didn’t mean it- just was following the orders
Felt no glory, no pride, no faith, no honnor
Any more
I looked at the eyes of squat of fire
No desire, just cold confused & tired
Real fear you know
When you’re not afraid any more
Just wanna go home
Djelem djelem
Lungo ne dro mesa
Maladilem shukare romenca
Kai sem devla chororo
Bahtalo!
Don’t shoot me
Cause you never gonna sleep
Your country’s not worth your tears
Rich man fears the wrath of terror
Poor man fears a war
Rich man’s war is poor man terror
Terror’s poor man’s war 

|| Η στήλη “το τραγούδι της Παρασκευής” γίνεται με τη πολύτιμη συνδρομή, επιμέλεια και κείμενο του Μιχάλη Παπαμακάριου.

Aναδημοσίευση από το Αριστερό Βήμα και το RadioBubble

Μελέτη για λογαριασμό του Corporate Europe Observatory

Στις συνόδους κορυφής της Ευρωζώνης του Ιούλη και του Οκτώβρη 2011 αποφασίστηκε το ‘κούρεμα’ του ελληνικού χρέους ώστε να σωθεί το Ευρώ. Η απόφαση αυτή προβλήθηκε ως γενναιόδωρο δώρο των τραπεζιτών ώστε να ‘σωθεί η Ελλάδα’. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ‘διορθωτική κίνηση’ των ίδιων των τραπεζών ώστε να αποφύγουν την κατάρρευση ενός συγκεκριμένου τύπου χρηματοπιστωτικού συστήματος για τη δημιουργία του οποίου οι ίδιες πίεσαν, αλλά και προσπάθεια να μετατοπίσουν τα βάρη των κλυδωνισμών στα κράτη. Και τα δύο αυτά πράγματα επιδιώκουν να τα κάνουν φυσικά με το αζημίωτο.

Ενώ οι διαπραγματεύσεις για τις τεχνικές λεπτομέρειες του ‘κουρέματος’ ή αλλιώς PSI είναι στην τελική ευθεία το παρόν άρθρο ανατρέχει στον χρόνο και τον τόπο της γεννήσεως του.

Το καλοκαίρι του 2011, η ΕΕ είχε πλέον υποχρεωθεί από τα πράγματα να σταματήσει να παριστάνει ότι το ελληνικό χρέος μπορούσε να αποπληρωθεί. Ενεπλάκη λοιπόν σε διαπραγματεύσεις με ένα λόμπι που εκπροσωπεί τις μεγαλύτερες τράπεζες διεθνώς, το In­sti­tute of In­ter­na­tional Fi­nance (IIF), ωστέ να ‘αναδιαρθρωθεί’ το χρέος. Το IIF δημιουργήθηκε το 1983 όταν η κρίση χρέους στη Λατινική Αμερική οδηγούσε στις πρώτες επεμβάσεις του ΔΝΤ[1] και σήμερα έχει συγκροτήσει ειδική ομάδα πoυ αποτελείται από τις τράπεζες – πιστωτές της Ελλάδας, συμπεριλαμβανομένων και των ελληνικών.[2]

Πολλοί ανταποκριτές στις Βρυξέλλες εντυπωσιάστηκαν από την εικόνα των εκπροσώπων του IIF να εισέρχονται στο κτίριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τις ημέρες των Συνόδων του. Το Παρατηρητήριο της Ευρώπης των Πολυεθνικών (Corporate Europe Observatory), κάνοντας χρήση του δικαιώματος όλων των πολιτών να ζητήσουν έγγραφα από τους οργανισμούς της ΕΕ, ζήτησε να δει τα πρακτικά των συναντήσεων των κυβερνήσεων της Ευρωζώνης με το IIF. ­[3]

H επίσημη εκδοχή

Στην απάντηση του το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ισχυρίστηκε ότι ‘πριν, κατά τη διάρκεια, κι έπειτα’ από τις συνόδους ‘υπήρξαν συζητήσεις μόνο μεταξύ ενός κράτους μέλους, της Ελλάδας και ιδιωτικών επενδυτών σε ελληνικά ομόλογα στο βαθμό που εκπροσωπούνται από το IIF’. Οι συζητήσεις αυτές παρακαλούθηθηκαν – διευκρινίσε το Συμβούλιο – από εκπροσώπους της Τρόικας (δηλαδή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και του ΔΝΤ).

Ο εκπρόσωπος της Οικονομικής και Χρηματοπιστωτικής Επιτροπώς Vittorio Grilli – ενός σώματος που συνδέει την Επιτροπή με τους υπουργούς οικονομικών[4] – παρακολουθησε επίσης ωστέ να μεταφέρει στη Σύνοδο της Ευρωζώνης τα συμπεράσματα της συζήτησης. Το Συμβούλιο υποστηρίζει όμως ότι κανένας εκπρόσωπος άλλης κυβένρησης ή της ηγεσίας του δεν είχε συζητήσεις με το IIF εκείνες τις μέρες. [5]

Οι περί του αντιθέτου αποδείξεις

Μία τέτοια εκδοχή των πραγμάτων είναι σε αντίθεση με τα νέα που για μήνες διέδιδαν τα δημοσιογραφικά πρακτορεία σχετικά με τις διαπραγματεύσεις για το ‘κούρεμα’ αλλά και με άλλα έγγραφα. Για τους λόγους αυτούς το Corporate Europe Observatory (CEO) ζήτησε επίσημη αναθεώρηση της απάντησης του Συμβουλίου. Ας δούμε όμως τα στοιχεία.

Το Reuters μετέδωσε ότι έγγραφο του IIF με ημερομηνία 10 Ιουλίου κατατέθηκε στους ‘Ευρωπαίους υπουργούς οικονομικών’.[6] Με αυτό το έγγραφο το ΙΙF ήθελε να δείξει στις χώρες της Ευρωζώνης και το ΔΝΤ ότι ήταν διατεθιμένο να συμβάλει σε ένα σχέδιο επίλυσης του προβλήματος του ελληνικού χρέους.

Το έγγραφο δε μπορεί παρά να είχε σχέση με την τελική ‘προσφορά για την Ελλάδα’[7] που δημοσίευσε το IIF στην ιστοσελίδα του την ημέρα που αυτή έγινε αποδεκτή από τη Σύνοδο της Ευρωζώνης. To κείμενο της ‘προσφοράς’ αναφέρει ότι αντικατοπτρίζει ‘το ευρύ σύνολο των συνενοήσεων που ευρέθησαν με την Ευρωπαϊκή Ένωση’.

Το Οκτωβρη του 2011, όταν ρωτήθηκε από τη γερμανική ΜΚΟ Lob­by­Con­trol το IIF είπε ότι το ίδιο ‘διευκόλυνε τις συζητήσεις ανάμεσα σε ένα ευρύ φάσμα ιδιωτικών επενδυτών, συμπεριλαμβανομένων μη μελών του και επισήμους από την ΕΕ, την ΕΚΤ και το ΔΝΤ, αλλά και μεταξύ των ιδιωτικών και κρατικών δανειστών της Ελλάδας. Οι επαφές αυτές έλαβαν χώρα εν πλήρη γνώση της ελληνικής κυβέρνησης’. [8]

Η δήλωση αυτή ξεκαθαρίζει ότι το IIF συναντήθηκε και με τα κράτη – πιστωτές της Ελλάδας που δεν είναι άλλα από τα κράτη της Ευρωζώνης. Αλλά το IIF το λέει ακόμα πιο ξεκάθαρα: ‘ο κ. Νταλάρα και ομάδα του IIF είχαν επί μάκρου συναντήσεις με υψηλούς αξιωματούχους ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για πολλές βδομάδες’. [9] Η άλλη πλευρά του τραπεζιού όμως ισχυρίζεται – στην απάντηση της στο CEO ότι μόνο η ελληνική πλευρά συνοδεία της Τρόικας συνάντησε το IIF.

Στην απάντηση του στο LobbyControl το IIF λέει ότι τρεις εκπροσώποι του (Joseph Ack­er­man, Charles Dal­lara και Bau­douin Prot) είχαν τη μέρα της συνόδου πολλές συναντήσεις με εκπροσώπους της ΕΕ αλλά διευκρινίζει ότι ‘δε συμμετείχαν άμεσα στην συνάντηση των αρχηγών κρατών’. Ηλεκτρονικά μέσα όπως το Euractiv / EuxTV ανέφεραν ότι ο τότε πρόεδρος του IIF κι επικεφαλής της Deutsche Bank Joseph Ack­er­man εισήλθε στο κτίριο του Συμβουλίου την 21η Ιουλίου.[10] Το συμπέρασμα έιναι ότι οι εκπρόσωποι του IIF ήταν όχι στην ολομέλεια των αρχηγών κρατών αλλά σε κάποιο άλλο δωμάτιο του κτιρίου, όπου οι αρχηγοί πήγαιναν με τη σειρά κατά ομάδες (;) να τους επισκεφτούν.

Ένα κείμενο που δημοσιεύτηκε από το IIF το Σεπτέμβρη λέει ότι ‘τα στοχεία μιας πιθανής προσέγγισης για συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα αναπτύχθηκαν και συμφωνήθηκαν με αξιωματούχους της Ευρωζώνης και της Ελλάδας και τελικά και με τους επικεφαλείς των κυβερνήσεων, τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς και το ΔΝΤ στη συνάντηση τους στις 21 Ιουλίου, μετά από διαπραγματεύσεις υπό τον πρόεδρο του IIF Josef Ackermann’.[11]

Οι επαφές συνεχίστηκαν και μετά τη σύνοδο του Ιούλη. Ο Τύπος ανέφερε μια τηλε-διάσκεψη μεταξύ του προέδρου του Eu­rogroup Jean-Claude Juncker , του Επιτρόπου Όλι Ρεν, του Ευάγγελου Βενιζέλου και του Τσαρλς Νταλάρα του IIF για να συζητηθεί η εφαρμογή της απόφασης της Συνόδου. Η ιστοσελίδα του προξενείου της Νέας Υόρκης αναπαρήγαγε την ειδήση άρα λοιπόν η κυβέρνηση δε φαίνεται να την αμφισβητεί.[12]

Ο διεθνής τύπος έκανε εκτενή αναφορά και στην παρουσία του IIF στη δεύτερη σύνοδο για το ‘ελληνικό κούρεμα’ εκείνη της 26ης Οκτώβρη. Η ‘Ελ Παις’ έγραψε ότι το IIF συναντήθηκε δύο φορές με τους Βαν Ρόμπει, Μέρκελ και Σαρκοζί μέσα στο γραφείο του πρώτου κι ότι οι συναντήσεις αυτές ήταν κρίσιμες για την κατάληξη της συνόδου. [13]

Το πρακτορείο Bloomberg ανέφερε για τη σύνοδο του Οκτώβρη: ‘οι Ευρωπαίοι ηγέτες έλαβαν την ασυνήθιστη πρωτοβουλία να συγκαλέσουν τον εκπρόσωπο των τραπεζών Τσαρλς Νταλάρα του In­sti­tute of In­ter­na­tional Fi­nance μέσα στη Σύνοδο ωστέ να σπάσουν το αδιέξοδο σχετικά με το πώς να κόψουν το χρέος της Ελλάδας. Ο Νταλάρα διαβουλεύτηκε με μια ομάδα υπό τους Μέρκελ και Σαρκοζί γύρω στα μεσάνυχτα αφού είχε εκδοθεί μια ανακοίνωση που έλεγε ότι δεν υπάρχει κανένα στοιχείο συμφωνίας’. Σύμφωνα με το Bloomberg, ο Σαρκοζί είπε ότι δε συνόδευσαν τους τραπεζίτες μέσα στη σύνοδο ‘για να διαπραγματευτούν αλλά για να ενημερωθούν για τις αποφάσεις των 17 χωρών της Ευρωζώνης’.[14]

Μετά από τη Σύνοδο, η ελληνική κυβέρνηση υπό το άγρυπνο βλέμα της Τρόικας φυσικά έπρεπε να διαπραγματευτεί τις ‘τεχνικές λεπτομέρειες’ της ‘συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα’ (PSI) στο κούρεμα ωστέ να εκταμιευτεί το επόμενο πακέτο χρηματοδότησης από τις χώρες της Ευρωζώνης. Στις 15 Νοέμβρη έλαβε χώρα τηλεδιάσκεψη μεταξύ του Ευάγγελου Βενιζέλου, του Όλι Ρεν και του Νταλάρα.[15]

Ποιον σώζει το κούρεμα;

Οι τραπεζίτες κατάφεραν να επιβάλουν τις ‘λύσεις’ τους στη σύνοδο του Ιούλη, παρά το γεγονός ότι οι ειδήμονες του γερμανικού υπουργείου οικονομικών ζητούσαν από τότε ένα κούρεμα 50%.[16]

Οι ‘λύσεις’ αυτές γρήγορα κατέρευσαν και οι τράπεζες αναγκάστηκαν να δεχτούν το 50%. Είναι όμως το ‘κούρεμα’ μια ‘θυσία’ των τραπεζιτών για το ‘κοινό ευρωπαϊκό καλό’ όπως θέλουν να το παρουσιάσουν;

Η τιμή των ελληνικών ομολόγων στη δευτερογενή αγορά (εκεί που δηλαδή που μπορούν να τα εμπορευτούν οι τράπεζες για να έχουν κέρδη) έχει πέσει στο 36%. [17] Οι τράπεζες φέρνουν μεγάλη ευθύνη για την εξέλιξη αυτή γιατί τα τελευταία λίγα χρόνια έχουν χρησιμοποιήσει το προνομιακό επιτόκιο με το οποίο τις δανείζει η ΕΚΤ όχι πχ. δίνοντας παραγωγικά δάνεια αλλά κερδοσκοπώντας δανείζοντας κράτη σα την Ελλάδα μέχρι να μπουν στο μηχανισμό ‘σωτηρίας’, αλλά και επενδύοντας σε αγορές όπως τα hedges funds και τα παράγωγα που αποστεθαροποιούσαν την αξία των ελληνικών (και όχι μόνο) ομολόγων.

Με βάση την απόφαση της Συνόδου, η ‘διαπραγμάτευση’ που αναμένεται να κλείσει σύντομα θα δώσει στις τράπεζες το 35% της αξίας των ομολόγων τους σε νέα ομόλογα 20ετίας και 30ετίας. Με αυτό τον τρόπο οι τράπεζες θα ανταλάξουν τα τωρινά ‘σκουπιδο-ομόλογα’ τους (όπως οναμάζονται από τους οίκους αξιολόγησης) με ομόλογα που αξιολογούνται ΑΑΑ (εγγυημένα από την Ευρωζώνη), στην τωρινή τους αξία (70 δισ.)[18] που σε περίπτωση μη κουρέματος θα έπεφτε κι άλλο. Σε πραγματικούς λοιπόν όρους δε χάνουν λοιπόν φράγκο τσακιστό.  Μόνο σε όρους προσδωκόμενων κερδών χάνουν. Για να φτάσουμε το 50% όμως θέλουμε άλλο 15% οίτη 30 δισ. που θα δοθεί στις ξένες τράπεζες σε μετρητά.

Τα υπόλοιπα 30 δις. του νέου πακέτου (130 δισ. σύνολο) θα πάνε στις ελληνικές τράπεζες.[19] Το σύνολο λοιπόν των χρημάτων των φορολογούμενων πολιτών των κρατών της Ευρωζώνης θα πάει στις τράπεζες. Και μη ξεχνάμε ότι ο κύριος λόγος που γίνεται αυτό είναι ότι αν η Ελλάδα χρεοκοπήσει ‘άτακτα’ υπάρχουν μεγάλες πιθανότητες να πάρει μαζί μία μεγάλη ευρωπαϊκή τράπεζα ή ασφαλιστική. Να προκαλέσει δηλαδή ένα φαινόμενο Lehman Brothers στην Ευρώπη. Το ελληνικό κράτος θα παραμείνει φυσικά υπερχεωμένο αλλά αυτή τη φορά προς τα άλλα κράτη μέλη.

Για ποιου το λογαριασμό διαπραγματεύονται οι κκ. Χαρδούβελης και Χριστοδούλου;

Οι λεπτομέρειες του σχεδίου αυτού καθορίζονται σε ‘διαπραγματεύσεις’ ανάμεσα στο IIF και την ελληνική κυβέρνηση. Ποιοι άνθρωποι όμως συγκεκριμένα διαπρατεύονται με τους ξένους και Έλληνες τραπεζίτες που εκπροσωπούνται στο IIF;

Η εκλεγμένη κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου κατέρρευσε όταν διαπίστωσε ότι δε μπορούσε να επιβάλει τη συμφωνία της συνόδου στον ελληνικό λαό, καθώς αυτή εκτός από το ‘κούρεματάκι’ περιείχε και στοιχεία παραπέρα περιοριορισμού της εθνικής κυριαρχίας, όπως η μόνιμη επίβλεψη της πορείας των (αντιλαϊκών) μεταρρυθμίσεων και της ανακεφαλοποίησης των ελληνικών τραπεζών από την Τρόικα.

Επικεφαλής της νέας τρικομματικής κυβέρνησης μπήκε, ο πρώην αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Λουκάς Παπαδήμπς που ήταν από την πλευρά της Τρόικας όταν συμφωνήθηκε το πρώτο Μνημόνιο, το Μάη του 2010. Από τη θητεία του στην ΕΚΤ αλλά και στην Τριμερή ο κ. Παπαδήμος είχε πολλαπλές επαφές με τα τραπεζικά λόμπι. Κύριος σύμβουλος του όμως αυτή τη στιγμή στη διαπραγμάτεση του PSI είναι ο κ. Γκίκας Χαρδούβελης ο οποίος μέχρι το Νοέμβρη του 2011 ήταν ο βασικός οικονομικός σύμβουλος της Eurobank EFG[20] από την οποία έχει απλά πάρει άδεια άνευ αποδοχών. [21] Η Εurobank είναι μέλος της ομάδας της ΙΙF που ασχολείται με το ελληνικό χρέος. Το ίδιο και η Εθνική Τράπεζα στην οποία εργαζόταν για δώδεκα χρόνια, ο τωρινός διευθυντης του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ) Πέτρος Χριστοδούλου που επίσης έχει ηγετικό ρόλο στις ‘διαπραγμετεύσεις’.[22]

Εξυπηρετούν αυτοί οι κύριοι τα συμφέροντα της πλειοψηφίας των πολιτών της Ελλάδας ή το να σωθούν με το αζημείωτο οι τράπεζες τους στις οποίες και θα γυρίσουν να δουλέψουν όταν η κυβέρνηση Παπαδήμου τελειώσει τη ‘μοναδική αποστολή της’ που είναι η υπογραφή του PSI[23]; Είναι φυσικά δύσκολο να φανταστούμε ποιος άλλος στην Ελλάδα πέρα από τους τραπεζίτες θα συμφωνούσε στη μεταφορά των ομολόγων από το ελληνικό στο βρετανικό δίκαιο.

Η εισβολή των τραπεζιτών στις κυβερνήσεις

Το φαινόμενο της εισχώρησης τραπεζικών στελεχών στις κυβερνήσεις δεν είναι ελληνικό φαινόμενο. Η ισπανική εφημερίδα El Publico κατάρτισε λίστα 16 ακόμα στελεχών που από το Μάη του 2010 πέρασαν σε υπεύθυνα πόστα σε κυβερνήσεις. [24] Ακόμα και ο τωρινός πρόεδρος της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι εργαζόταν στην Goldman Sachs και συμμετέχει ακόμα στο τραπεζικό λόμπι ‘ομάδα των τριάντα’. [25]

Οι λαοί πληρώνουν τα σπασμένα των τραπεζιτών

Οι τράπεζες δεν μπορούν να παριστάνουν τις αθώες περιστέρες σχετικά με την κρίση. Η κρίση του οικονομικού συστήματος εκφράζεται κυρίως σε τραπεζικό επίπεδο και στην έλλειψη εμπιστοσύνης ανάμεσα τους που παγώνει το διατραπεζικό εμπόριο και καλεί μετά τους πολίτες να παρέχουν ρευστό στις τράπεζες.

Οι τράπεζες είχαν πλήρη συνείδηση των ανισοτήτων που θα προκαλούσε η νομισματική ένωση όταν πίεζαν για τη δημιουργία της. Γνώριζαν επίσης ότι ο δανεισμός θα γίνει ο μόνος τρόπος χρηματοδότησης των ελλειμάτων των κρατών μέσα σε μια νομισματική ένωση και βάσισαν την κερδοφορία τους κατά μεγάλο μέρος πάνω στο δανεισμό αυτόν. Τα τελευταία χρόνια, συνέχισαν να διοχετεύουν το ρευστό που έπαιρναν από τα κράτη στις αγορές παραγώγων και hedge funds που στη συνέχεια έριχναν τις τιμές των ομολόγων.

Η παρούσα διαχείριση της κρίσης στοχεύει αποκλειστικά και μόνο στο σώσιμο των τραπεζών γι’αυτό και οι τελευταίες καλούνται να λάβουν μέρος σε συνόδους κορυφής και κυβερνήσεις. Η λύση για την πλειοψηφία των πολιτών όμως δεν είναι το PSI αλλά η κοινωνικοποίηση των τραπεζών.

Σημειώσεις

[1] See IIF΄s web­site:  www.iif.com/about

[2] Annex 2 IIF Financing Offer, 21/07/2011 http://www.iif.com/press/press+198.php

[3] Σύμφωνα με την κανονισμό 1049/2001

[4] http://europa.eu/efc http://europa.eu/efc

[5] Όλη η αλληλογραφία εδώ http://www.asktheeu.org/en/request/the_role_of_the_institute_of_int#incoming-68

[6] O΄Donnell, John, “Europe, IMF need to act soon to avoid contagion: IIF”, in Reuters, 12/07/2011 http://mobile.reuters.com/article/topNews/idUSTRE76B41O20110712?irpc=932

[7] IIF Financing Offer, 21/07/2011 http://www.iif.com/press/press+198.php

[8] Response to LobbyControl via email, 10 October 2011 from IIF press advisor, Frank Vogl as seen by CEO.

[9] IIF, “The July 21, 2011 Support Package for Greece: Key Elements, Likely Impact and Benefits for Debt Sustainability”, 22/09/2011

[10] EurActiv and Eux TV, “In Greek rescue, Euro leaders take cue from Deutsche Bank chief”, 22/07/2011 http://www.youtube.com/watch?v=62Su_BSr69c

[11] IIF, “The July 21, 2011 Support Package for Greece: Key Elements, Likely Impact and Benefits for Debt Sustainability”, 22/09/2011

[12]http://www.greekembassy.org/embassy/content/en/Article.aspx?office=2&folder=1038&article=25426http://www.greekembassy.org/embassy/content/en/Article.aspx?office=2&folder=1038&article=25426

[13] Missé, Andreu, “Asuman la quita del 50% o prepárense”, en El País, 30/10/2011 http://www.elpais.com/articulo/economia/Asuman/quita/preparense/elpepiec…

[14] Neuger, James G. and Bodoni, Stephani, “EU Sets 50% Greek Writedown, $1.4T in Crisis Fight”, Bloomberg, 27/10/2011 http://www.bloomberg.com/news/2011-10-27/europe-leaders-set-50-greek-wri… See also:Brühl, Jannis, “Wie die Finanzlobby Politik macht”, Süddeutsche.de, 26/10/2011 http://www.sueddeutsche.de/geld/bankenregulierung-wie-die-finanzlobby-po…

[15] TVXS, “Ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις για το PSI”, 16/11/2011 tvxs.gr/node/76158

[16] Wolf­gang Franz cited in “ The power of Financial Lobby in the EU”, a video report by Stephan Stuchlik, Kim Otto and Andreas Orth, for Monitor. http://vimeo.com/34021633

[17] Landon Thomas Jr., “Anticipating a Brutal Fallout: Banks in Europe Slowly Face Prospect Of Huge Losses From Greek Bonds”, The New York Times, 5/10/2011 http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A07E4D71730F936A35753C1A…

[18] Kontogiannis, Dimitri, “ECB’s role in the PSI+ process “, Ekathimerini, 15/01/2012 http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite2_1_15/01/2012_422752

[19] Global Finance Blog, “Greek banks 26.5 billion emergency loan to bail out”, 20/11/2011 http://www.globalfinanceblog.com/2011/11/20/greek-banks-26-5-billion-eme…

[20] Σύμφωνα με την προσωπική του ιστοσελίδα ο κ. Χαρδούβελης είναι ‘Διευθυντής του Οικονομικού Γραφείου του Πρωθυπουργού’ Πρωθυπουργού http://www.hardouvelis.gr/GET.asp?lng=GR&id=SCV& Σύμφωνα με το βιογραφικό του ήταν μέχρι τις 11 Νοέμβρη ήταν Οικονομικός Σύμβουλος και Επικεφαλής Οικονομικών Ερευνών του Ομίλου Eurobank EFG http://www.hardouvelis.gr/files/cv_hardouvelis_gr.pdf

[21] http://www.protothema.gr/economy/article/?aid=160654

[22]http://www.bloomberglink.com/gatherings_participants_bio.php?gathering=34&Id=634http://www.pdma.gr/%28S%28mweukh554woq2crg4ivq1gil%29%29/ODDHX/StaticPage1.aspx?pagenb=420

[23] Π. Καψής: «Αποκλειστικό μέλημα του Παπαδήμου το PSI» http://www.newsbomb.gr/politikh/story/109525/p-kapsis-apokleistiko-melima-toy-papadimoy-to-psi

[24]http://www.publico.es/detalle-imagen/410414/?c=http://www.publico.es/dinero/410414/el-poder-financiero-toma-los-gobiernos-de-la-ue

[25] http://www.corporateeurope.org/publications/lobby-take-presidency-ecb-again

Η ειρωνία στην είδηση του θανάτου του Αγγελόπουλου, είναι ότι είναι κατά κάποιο τρόπο αποτελεί απάντηση στην ερώτηση, που είναι ο πνευματικός κόσμος της χώρας σε αυτές τις δύσκολες στιγμές. Κρυμμένος από τα φώτα της δημοσιότητας είναι αυτός ο πνευματικός κόσμος, είτε από επιλογή είτε πεταμένος κάτω από τη χαλί γιατί δε κολάει στην αισθητική της κονσέρβας, γιατί το στάχυ που εξέχει πρέπει να κόβεται. Έτσι και ο Αγγελόπουλος, ενας άνθρωπος με συνεπή στάση μέχρι και την περίοδο της απόλυτης καταξίωσης του, ασυνεπής ως προς τη διαδρομή των “πνευματικών” της γενιάς του, που ξεπουλήσαν ιδεολογίες για μερικές συναυλίες στο Ηρώδειο.

Μας έμαθε κινηματογράφο, μας έμαθε ιστορία, μα πάνω απ’ όλα μας έμαθε μέσα από τη τέχνη και τη ζωή του, τι θα πει να ακούς. Και αυτό είναι το μόνο απαραίτητο στοιχείο της τέχνης. Να αφουγκράζεται και κατ’επέκατση να εκφράζει. Σ’ αυτό ο Αγγελόπουλος αποτελεί παράδειγμα και η λέξη “αθάνατος” ξεφεύγει από τη κοινοτυπία και αποκτά νόημα.

Κρίμα. Πραγματικά δεν μας περισσεύουν οι σημαντικοί άνθρωποι αυτές τις στιγμές.

ΥΓ: για κάποιο λόγο όταν άκουσα για το θάνατο του, χαμογέλασα. Χαμογέλασα γιατί θυμήθηκα εκείνη τη προβολή του “Θίασου” που είχαμε κάνει στο Φιλίπ, με το Μάνο και το βυτίο.  Εκείνη η προβολή για εμένα ήταν σημαντικός σταθμός. Κατάλαβα πως υπάρχουν ακόμα πολλοι άνθρωποι γύρω μας που αρνούνται να βάλουν ευατούς μέσά στο στενό κουτί που κλείνουν τις ζωές μας. Αυτός είναι ο Τεό. Ακόμα και με το θάνατο του, με έκανε να χαμογελάσω.

Ι. Το χρήμα είναι ο μεγάλος κοινωνικός ενοποιητής: συνδέει κάθε μέλος της κοινωνίας, από άκρη σε άκρη, σε παγκόσμια κλίμακα, σε ένα τεράστιο, δαιδαλώδες πλέγμα σχέσεων απ’ το οποίο είναι αδύνατο να βγεις χωρίς να εξέλθεις απ’ τον πολιτισμό τον ίδιο. Εξαναγκάζει κάθε άνθρωπο στην αποδοχή και αναπαραγωγή των κοινωνικών σχέσεων στις οποίες γεννιέται, χωρίς την ανάγκη πρόσβασης σε θρησκευτικές δοξασίες, καταγωγικούς μύθους, ή οτιδήποτε άλλο εγγυόταν παλαιότερα την κοινωνική συνοχή. Στην πραγματικότητα, το χρήμα είναι ουσιαστικά συνώνυμο του πολιτισμού, εφόσον ληφθεί υπόψη ότι με την λέξη “πολιτισμός” ο Ένγκελς περιέγραψε το πέρασμα στην πατριαρχική εξουσία, την ατομική ιδιοκτησία και τη δουλεία που σηματοδότησε το τέλος των κοινωνιών των βαρβάρων.

Timber

artist: Coldcut & Hexstatic | track: Timber | album: Let Us Play (1998)

 Το “Timber” των Coldcut είναι το τρίτο single του άλμπουμ “Let Us Play”, του τέταρτου άλμπουμ τους συνολικά και πρώτου με τη δικιά τους εταιρεία, τη “Ninja Tune”. Έγινε σε συνεργασία με τους Hexstatic και αποτελεί το πρώτο audiovisual track, χωρίς να μπορεί να ξεχωρίσει κανείς την εικόνα από τον ήχο. Για την ακρίβεια, ο ήχος παράγει την εικόνα και η εικόνα τον ήχο. Το Timber επηρρέασε  όσο κανένα την ανερχόμενη “audio-visual” σκηνή και οι τεχνικές που χρησιμοποιεί αναπαρήχθησαν σε δεκάδες έργα video-art και vj-performances.

Όμως το Timber δεν είναι μόνο ένα ιστορικό καλλιτεχνικά κομμάτι, αλλά είναι πάνω απ’όλα ένα τραγούδι διαμαρτυρίας απέναντι στην ανεξέλεγκτη υλοτόμηση των δασών του Αμαζονίου, από τις εταιρείες ξυλείας. Τα πλάνα που χρησιμοποίηθηκαν από τους Coldcut, ήταν υλικό της Greenpeace. Κατάφερε να κάνει το θέμα της υλοτομίας στα δάση του Αμαζονίου γνωστό σε ένα μεγάλο κόμματι της νεολαίας, που δε θα μπορούσε να φτάσει με τα παραδοσιακά μέσα, αφού παιζόταν επί μήνες στο κραταιό τότε MTV. Ακόμα κέρδισε πολλά βραβεία, μεταξύ αυτών το βραβείο καλύτερου video editing του γαλλικού MCM.

περισσότερα:

ninja tune website |Coldcut wikipedia

αντί στίχων,video:

[απολάυστε το "σόλο" του αλυσοπρίονου και το τραγούδι από την ιθαγενή του αμαζονίου | αν μπορείτε αποφύγετε να το ακούσετε σε ηχεία laptop γιατί χάνει πολύ]

|| Η στήλη “το τραγούδι της Παρασκευής” έγινε με τη πολύτιμη συνδρομή… μου . Αυτή τη φορά.

Για σήμερα το Granma συμμετέχει στην διαδιακτυακή διαμαρτυρία ενάντια στην λογοκρισία στο ίντερνετ που προωθείτε με τα δύο νομοσχέδια στο Κονγκρέσο και στη Γερουσία. Επιτρέπονται μόνο σχόλια για την χτεσινή απεργία, για να μη χάσουμε και το δάσος. Όλα τα άλλα κλείνουν.

Η ανακοίνωση της wikipedia εδώ. Petition για τους μη Αμερικάνους, στο site americancensorship εδώ.

Eνώ η ελληνική αστική τάξη βαδίζει προς τη χρεοκοπία της, η ΕΕ πασχίζει να συμφωνήσει μια νέα αντιλαϊκή συνθήκη και η Μάργκαρετ Θάτσερ στριφογυρνάει στο θανατικό κρεβάτι της. Ενώ ο Παπαδήμος – Βενιζέλος ”διαπραγματεύονται” τη μεγαλύτερη προδοσία από καταβολής ελληνικού κράτους με τη μεταφορά των ελληνικών ομολόγων στο βρετανικό δίκαιο.

Ο ΛΑΟΣ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΤΩΠΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΞΟΥΣΙΑ.

19.995 λεύγες υπό τη θάλασσα και ακόμα συγκρούονται το Κόμμα και το Κίνημα, όπως εκείνο το μεσημέρι της 20ής Οκτώβρη.

Η τελευταία μπλόφα έφερε αντιμέτωπη την τάξη με την αταξία, αλλά το αίτημα της νομιμότητας δεν αρκεί για να τινάξει την μπάνκα, καθώς οι καιροί είναι χαλεποί. Παρακολουθώντας κινούμενα σχέδια, το νέο επιτελείο της αστικής τάξης μακαρίζει τον εαυτό του που δεν κατέληξε σαν τους ακυβέρνητους Βέλγους και τσιμπολογάει φράουλες Μανωλάδας. Η ταινία εποχής από το παρόν του μέλλοντός μας αφήνει χώρο για ψιλή κουβέντα και συμπεθεριάσματα υπό τη σκέπη του Έθνους. Για να αντιμετωπίσουμε τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα της μικροαστικής τάξης δεν χρειάζεται μόνο γαϊδουρινή υπομονή, αλλά και να παρασυρθούμε από τον δικό μας Διάβολο, απείθαρχοι σαν τον Τρελό απέναντι στον Ηγεμόνα.

Διαβάστε [ενδεικτικα] από τη λεύγα 5: Όλγα Καρυώτη, Οι Μανωλάδες γίνονται ΕΟΖ (πλήρες κείμενο)

Τα περιεχόμενα του πιο πρόσφατου τεύχους (και ολόκληρα προηγούμενα τεύχη) στο levga.gr· η πιο πρόσφατη λεύγα στα βιβλιοπωλεία*, στους διακινητές της και στο levgamag@gmail.com, όπου και συμβολές, συμβουλές, συνεργασίες και διαφωνίες.

* Αθήνα & Προάστια: Αλφειός, Εκτός των Τειχών, Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο, Ναυτίλος, Πολιτεία, Πρωτοπορία, Γράμματα και Τέχνες (Αγ. Δημήτριος) | Βόλος: Παιδεία, Subway | Δράμα: Ειρμός | Θεσσαλονίκη: Κεντρί | Ιωάννινα: Αναγνώστης, Παιδεία | Καρδίτσα: Παιδεία | Λάρισα: Παιδεία | Πάτρα: Πρωτοπορία | Πειραιάς: Τσαμαντάκης | Πρέβεζα: Περίπτερο (έναντι ΟΤΕ) | Ρέθυμνο: Πλαίσιο | Τρίπολη: Ώρα | Χανιά: Το Βιβλίο

αναδημοσίευση από το αριστερό βήμα

Ηθοποιοί και τραγουδιστές/μουσικοί θα παρουσιάσουν ένα μουσικό και ποιητικό πρόγραμμα τη Δευτέρα 16 Ιανουαρίου και ώρα 18.30 μ.μ. στην Αποθήκη Ρουσάκη, στην Πύλη της Ναυπηγοεπισκευαστικής Ζώνης Περάματος σε συνεργασία με τα σωματεία της Ζώνης. Η εκδήλωση γίνεται για να εκφράσει την αγωνιστική αλληλεγγύη των καλλιτεχνών στον αγώνα που δίνουν οι εργαζόμενοι και όλος ο κόσμος της Ναυπηγοεπισκευαστικής και να στηρίξει την απεργία που ξεκινά την επομένη, στις 17.1.2012.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ποίηση του Μπρεχτ σε μουσική Χανς Άισλερ και Τάσου Γκρους, ποιήματα του Παλαμά, του Γκάτσου και τραγούδια Θεοδωράκη, Χατζιδάκι, δημοτικά κ.α.

Μετέχουν με σειρά εμφάνισης οι καλλιτέχνες Νίκος Τουλιάτος, Ανίτα Δεκαβάλλα, Μάνια Παπαδημητρίου, Μαρίνα Χρονοπούλου, Τζένη Σκαρλάτου, Κίμων Ρηγόπουλος, Τάσος Γκρους, Καλλιόπη Βέττα, Νάντια Βαλαβάνη, Κάτια Γέρου, Λουκία Πιστιόλα, Γρηγόρης Ψαλτάκος.